Lửa tâm huyết giữa mùa bưởi Tân Lạc

Khi “vàng” phai màu

Vùng Tân Lạc (Phú Thọ) có địa hình hơn 80% là đồi núi, độ cao trung bình chừng 300 - 400m, khí hậu mát lành. Đất ở đây dày, tơi và đặc biệt là thoát nước tốt, dường như sinh ra là để ươm mầm cây bưởi đỏ. Sự chênh lệch nhiệt độ đã khiến quả bưởi nơi đây chắt chiu được dưỡng chất, cho tép mọng, vị ngọt thanh và mùi thơm dìu dịu, không the đắng.

Từ năm 2010, cây bưởi đỏ đã bén rễ mạnh mẽ, trở thành cây trồng chủ lực, giúp nhiều hộ vùng Tân Lạc đổi đời. Năm 2017, thương hiệu “Bưởi đỏ Tân Lạc” chính thức được Cục Sở hữu trí tuệ công nhận là nhãn hiệu tập thể - một dấu mốc cho thương hiệu nông sản địa phương. Nhưng rồi, như một vòng quay khắc nghiệt của thị trường, “thời hoàng kim” ấy dần lui về quá khứ.

Quả bưởi đỏ Tân Lạc khi chín ánh lên sắc vàng óng, múi hồng đỏ trong veo, tép mọng nước, vị ngọt thanh mát.

Ông Dương Tất Tính, Giám đốc Công ty Nông sản Tân Hương, xã Tân Lạc trăn trở:“Mấy năm gần đây lợi nhuận giảm đáng kể, dân không còn hào hứng như trước. Nhiều nhà bỏ bê không chăm sóc, có người chặt cả vườn bưởi đi để trồng keo - một loại cây ngắn ngày để lo kinh tế trước mắt.”

Quyết tâm bám đất, giữ lửa thương hiệu

Sự thật là đã có những vườn bưởi bị bỏ mặc không chăm, có cả những lô đất từng một thời “đếm quả bằng tiền triệu” nay chỉ còn lại gốc khô cằn. Nhưng giữa bức tranh ảm đạm đó, vẫn có những người không chịu buông tay. Ông Dương Tất Tính là một trong số đó.

Với hơn 4,6ha bưởi trong vùng sản xuất tập trung 45ha của Công ty Nông sản Tân Hương, ông vẫn giữ niềm tin vào cây trồng bản địa. “Đầu tư mỗi cây một triệu đồng, tốn thêm vài trăm nghìn tiền chăm sóc, sẽ vẫn có lãi nếu làm đúng kỹ thuật. Quan trọng là kiên trì, không chạy theo lợi trước mắt,” ông Tính nói.

Năm 2022, lô bưởi đỏ Tân Lạc đầu tiên được xuất khẩu sang thị trường Anh.

Năm nay, dù thị trường khó, ông Tính vẫn dự kiến xuất khẩu khoảng 20 tấn bưởi, tương đương với khoảng 20.000 quả. Ông cho biết: “Nếu trừ chi phí, vẫn còn lãi trăm triệu. Không nhiều, nhưng quan trọng là giữ được nghề, giữ được thương hiệu”.

Nếu ông Tính là người giữ nghề bằng kinh nghiệm và lòng tin, thì chị Vũ Thị Oanh, Giám đốc HTX Dịch vụ tổng hợp và phát triển nông thôn Bình Minh (xóm Tân Tiến, xã Tân Lạc) lại là người giữ nghề bằng khoa học và quyết tâm.

Theo chị Oanh, giữa lúc nhiều người bỏ cây, đổi nghề thì việcđổi mới· cách làm, chuyển từ canh tác truyền thống sang quy trình sản xuất chuẩn sạch hướng tới xuất khẩu là xu thế tất yếu để tồn tại và gìn giữ giống bưởi lâu đời của địa phương.

Chị Oanh kể: “Làm theo GlobalGAP cực lắm! Phải ghi chép từng lần bón phân, từng đợt phun, chọn giống đúng tiêu chuẩn, cấm hóa chất độc hại. Nhiều hộ nản, bỏ cuộc. Thế nên từ gần 20 hộ ban đầu, đến giờ còn 11 hộ theo đến cùng.”

Nhưng nhờ vậy, Bình Minh đã có 35ha trồng bưởi đạt tiêu chuẩn GlobalGAP, 20ha đạt tiêu chuẩn OCOP 3 sao. Đặc biệt, sản phẩm bưởi của HTX đã “xuất ngoại” từ năm 2021.

HTX cũng tham gia các hội chợ, đi kết nối từ chợ đầu mối Hà Nội đến các tỉnh phía Bắc, từ siêu thị đến sàn thương mại điện tử. “Chúng tôi không thể chờ người mua đến. Phải tự bước ra, phải tự kể câu chuyện của quả bưởi đỏ Tân Lạc,” chị Oanh cho biết thêm.

Vườn bưởi đỏ của Thành viên HTX Bình Minh đạt tiêu chuẩn GlobalGAP.

Quả bưởi đỏ Tân Lạc khi chín ánh lên sắc vàng óng, múi hồng đỏ trong veo, tép mọng nước, vị ngọt thanh mát. Mỗi quả nặng chừng 0,7 - 1,5kg, vừa vặn, đẹp mắt. Từ lâu, bưởi đỏ đã được xem là đặc sản trứ danh của vùng Mường Bi. Nhưng để vượt ra khỏi danh xưng “đặc sản quê nhà”, trở thành “thương phẩm” có giá trị cao, sánh vai cùng những sản vật quốc gia trên thị trường quốc tế, nó cần được sản xuất theo quy trình sạch, đồng nhất và chuẩn hóa từng chi tiết.

Năm 2022, hơn 7 tấn bưởi đỏ Tân Lạc lần đầu tiên “rời quê” cập bến tại thị trường Anh - một trong những thị trường khó tính bậc nhất thế giới. Toàn bộ số bưởi này được sản xuất và đóng gói bởi HTX sản xuất, chế biến và tiêu thụ bưởi đỏ Tân Lạc (xã Tử Nê), dưới sự hỗ trợ vận chuyển của Công ty CP nông nghiệp hữu cơ FUSA. Lô hàng ấy không chỉ là thành công của một HTX, mà là niềm kiêu hãnh của cả vùng đất Mường Bi. Nó chứng minh rằng, người nông dân Tân Lạc hoàn toàn có thể đi xa hơn nếu làm nông nghiệp tử tế, chuẩn mực.

Sau cú hích đó, nhiều HTX khác như Tân Hương 1, Tân Phong, Tân Đông, Organic Hopefarm, Mãn Đức... cũng bắt đầu siết chặt quy trình, chú trọng phòng trừ sâu bệnh sinh học, nâng cao chất lượng sản phẩm.

Mùa bưởi của hy vọng

Từ năm 2010, cây bưởi đỏ đã bén rễ mạnh mẽ, trở thành cây trồng chủ lực ở Tân Lạc.

Niên vụ bưởi 2025 có thể không rộn ràng như xưa, nhưng lại mang một sắc thái khác. Tuy trầm lắng mà bền bỉ. Giữa khó khăn, vẫn có những quả bưởi đỏ căng mọng, những giọt mồ hôi lấp lánh trên má người trồng. Bưởi Tân Lạc không chỉ là một loại hoa quả đặc sản, mà còn là ký ức, là niềm tự hào, là chứng nhân của sự kiên cường người nông dân Mường Bi.

“Con đường sản xuất tử tế có thể chậm, nhưng là con đường duy nhất để đi xa,” chị Vũ Thị Oanh, Giám đốc HTX Dịch vụ tổng hợp và phát triển nông thôn Bình Minh khẳng định.

Có thể, thời hoàng kim đã qua, nhưng ánh lửa từ lòng người giữ bưởi vẫn chưa bao giờ tắt. Và khi những người trồng bưởi còn niềm tin vào đất, tin vào giống cây của cha ông, còn “lửa” tâm huyết giữ nghề thì hình ảnh bưởi đỏ vẫn sẽ tiếp tục lan tỏa, không chỉ trong vườn đồi vùng cao, mà còn trên những kệ hàng xa xôi nơi trời Âu.