Khai hạ Mường Vang - mở cửa mùa màng

Mường Vang vốn là vùng đất giàu trầm tích văn hóa của người Mường. Trên địa bàn có Hang xóm Trại - Di tích quốc gia đặc biệt, nơi lưu dấu cư trú của người Việt cổ từ hàng nghìn năm trước. Những phát hiện khảo cổ tại đây đã góp phần khẳng định chiều sâu lịch sử, làm nên nền tảng văn hóa bền vững cho vùng đất này. Vì thế, mỗi mùa Khai hạ không chỉ là mở hội đầu xuân, mà còn là cuộc trở về với cội nguồn.

Mường Vang trong ngày Khai hạ.

Lễ hội Khai hạ Mường Vang là sinh hoạt văn hóa truyền thống lâu đời, gắn với tín ngưỡng nông nghiệp và đời sống cộng đồng. Người Mường mở hội để cầu quốc thái dân an, cầu mùa màng tươi tốt, và cũng để tưởng nhớ những bậc tiền nhân đã khai khẩn đất đai, lập làng dựng Mường. Đó là đạo lý “uống nước nhớ nguồn” được gìn giữ qua bao thế hệ.

Giữa sân hội, tiếng chiêng Mường ngân dài như đánh thức ký ức ngàn năm. Chủ tịch UBND xã Quách Tuấn Phong thực hiện nghi thức đánh chiêng khai hội. Tiếng chiêng trầm hùng báo hiệu một mùa lễ mới, như lời hẹn ước với đất trời về một năm mưa thuận gió hòa, bản làng yên vui.

Chủ tịch UBND xã Mường Vang Quách Tuấn Phong đánh chiêng khai mạc Lễ hội khai hạ Mường Vang năm 2026.

Năm nay, lễ hội diễn ra trong ba ngày (24-26/2/2026). Ngày đầu là các nghi thức chuẩn bị, xin phép mở hội. Ngày chính hội 25/2 hội tụ đầy đủ phần lễ và phần hội. Ngày cuối tiếp tục các hoạt động văn hóa, thể thao và tổng kết.

Phần lễ được tổ chức trang nghiêm với chuỗi nghi thức giàu tính biểu tượng: rước kiệu thánh, buộc dây vía cầu an, nghi lễ đi bừa khai mở mùa vụ, gõ đuống, gõ nong nia, sắc bùa cầu mưa, tống Ma Ho Ma Hen, Con Gà Chạy Đàng… Đặc biệt, nghi thức rước “Vía hạt thóc nghìn năm” gắn với không gian Hang xóm Trại đã tạo nên điểm nhấn độc đáo, kết nối di sản khảo cổ với đời sống tâm linh đương đại. Hạt thóc là biểu tượng của sự sống và no đủ, được nâng niu như kết tinh của đất trời và bàn tay lao động.

Nghệ nhân Mo Mường thực hiện nghi lễ tại lễ Khai hạ.

Trong khi đó, phần hội mở ra không gian vui tươi, rộn ràng sắc màu dân tộc Mường. Những làn điệu Thường Rang, Bộ Mẹng, Đúp giao duyên ngân lên giữa sân hội. Tiếng chiêng trầm hùng hòa cùng tiếng cười của các cuộc thi “Đồ cơm, nướng cá”, thi giã gạo chày ba… Tất cả tạo nên bức tranh văn hóa sống động mà vẫn mộc mạc, nguyên bản. Ban tổ chức chú trọng bảo tồn giá trị truyền thống, hạn chế yếu tố thương mại hóa, để lễ hội thực sự là của cộng đồng, do cộng đồng và vì cộng đồng.

Nghi lễ đi bừa xuống đồng lấy khước may mắn của người dân Mường Vang.

Khai hạ không chỉ là nghi lễ xuống đồng lấy “khước” may mắn, mà còn là khoảnh khắc cộng đồng gặp gỡ, kết nối và tiếp thêm niềm tin cho một năm mới. Việc phục dựng và tổ chức lễ hội góp phần gìn giữ di sản văn hóa Mường, đồng thời mở ra cơ hội phát triển du lịch, thúc đẩy kinh tế - xã hội địa phương.