Rẻo cao Pà Cò - Điểm hẹn hội Gầu Tào 2026 rực rỡ bản sắc

Mùa xuân ở Pà Cò (tỉnh Phú Thọ) không đến bằng lịch. Xuân đến bằng sắc đào hồng dần trên vách đá, bằng làn sương mỏng trôi ngang lưng núi và bằng tiếng khèn ai đó thổi sớm hơn mọi năm. Khi đất trời vừa kịp thay áo mới, vùng cao Pà Cò (Phú Thọ) lại bước vào những ngày rộn ràng nhất - mùa Lễ hội Gầu Tào của người Mông.

Không chỉ là dịp cầu mùa, cầu sức khỏe, Gầu Tào từ lâu đã trở thành lời hẹn văn hóa giữa núi rừng và bước chân du khách. Người ta tìm lên đây không chỉ để xem hội, mà để chạm vào một lớp trầm tích đời sống vẫn còn nguyên hơi thở của cộng đồng người Mông.

Từ lời khấn trên đỉnh núi đến di sản văn hóa quốc gia

Giữa không gian với núi đá và gió trời, cây nêu của lễ hội vươn lên như một mũi tên cắm thẳng vào nền xanh thẳm. Với người Mông, đó không chỉ là một nghi thức, mà là “phần hồn” của hội Gầu Tào.

Bà con người Mông ở Pà Cò tham gia lễ hội Gầu Tào. Ảnh: Duy Nam

Ông Giàng A Chơ ở xóm Mượt chia sẻ: “Lễ hội Gầu Tào tại Pà Cò được tổ chức gồm 2 phần: phần lễ và phần hội. Trong đó, nghi thức dựng cây nêu được xem là quan trọng nhất, là ‘phần hồn’ của cả lễ hội. Cây nêu vươn cao giữa đất trời không chỉ là biểu tượng cho sức sống bền bỉ, ý chí vươn lên của người Mông trên vùng đất cao cằn cỗi mà còn thể hiện sự gắn kết cộng đồng chặt chẽ.”

Tên gọi “Gầu Tào” trong tiếng Mông nghĩa là “chơi ngoài trời”. Một cách gọi giản dị, nhưng phía sau đó là cả một không gian tín ngưỡng đã ăn sâu vào đời sống bao thế hệ. Lễ hội bắt nguồn từ một truyền thuyết dân gian giàu tính nhân văn: những cặp vợ chồng hiếm muộn lên đồi cao làm lễ, cầu xin thần núi, thần đồi ban cho đứa con nối dõi.

Thuở ban đầu, lễ chỉ do những gia đình khá giả đứng ra tổ chức để “cầu con”. Nhưng theo dòng chảy thời gian, lời khấn riêng của từng nhà dần trở thành lời ước chung của cả bản. Từ cầu tự, Gầu Tào mở rộng thành cầu mưa thuận gió hòa, cầu mùa màng bội thu, cầu gia đình yên ấm, bản làng bình yên. Lễ hội vì thế trở thành chiếc neo tinh thần của cộng đồng người Mông mỗi độ xuân về.

Thầy cúng làm lễ cầu bình an, sức khỏe, mùa màng cho người dân tại Lễ hội Gầu Tào. Ảnh: Mạnh Hùng

Những giá trị văn hóa, lịch sử, khoa học đặc sắc ấy đã đưa Gầu Tào vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch từ tháng 12/2012. Ở Pà Cò, lễ hội được phục dựng và tổ chức thường niên từ năm 2017, từng bước trở thành điểm nhấn văn hóa vùng cao, nơi truyền thống không chỉ được nhắc lại, mà được sống trong nhịp điệu hôm nay.

Tưng bừng phần hội - Pà Cò mở cửa đón mùa xuân 2026

Khi nghi lễ khép lại, Gầu Tào lập tức chuyển mình sang phần hội. Tiếng khèn gọi bạn tình ngân dài trong gió. Những điệu múa mềm như dòng suối. Váy áo thổ cẩm xoay tròn dưới nắng xuân tạo nên một bức tranh rực rỡ giữa đại ngàn.

Theo ông Giàng A Chơ, phần hội luôn mang đến không khí vui tươi, sôi nổi với nhiều hoạt động trải nghiệm dành cho du khách. Ném pao, đánh tu lu, đi cà kheo… không chỉ là trò chơi dân gian, mà là cách người Mông chia sẻ niềm vui đầu năm với khách phương xa. Du khách còn có dịp cùng người dân giã bánh dày, một phong tục truyền thống mang ý nghĩa cầu may mắn, đủ đầy trong năm mới.

Phần thi giã bánh dày tại lễ hội.

Không gian lễ hội cũng đậm đà hương vị núi rừng. Những gian hàng ẩm thực, nông sản và sản phẩm đặc trưng địa phương bày ra như một phiên chợ xuân thu nhỏ. Ở đó có sắc chàm của thổ cẩm, vị men nồng của rượu ngô, mùi khói bếp vương trên từng thớ thịt hun… Tất cả góp phần tạo nên trải nghiệm trọn vẹn về đời sống văn hóa vùng cao.

Lễ hội Gầu Tào năm 2026 sẽ diễn ra trong 3 ngày, từ 30/1 đến 1/2/2026 (tức ngày 12-14 tháng Chạp âm lịch) tại sân vận động xóm Xà Lính, xã Pà Cò (Phú Thọ).

Các gian hàng thổ cẩm, nông sản đặc trưng, sản phẩm OCOP được bày bán tại lễ hội.

Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Pà Cò, ông Hà Công Toàn cho biết: “Địa phương đã chủ động xây dựng kế hoạch chi tiết, thành lập Ban Tổ chức và phân công nhiệm vụ cụ thể, nhằm bảo đảm lễ hội diễn ra trang trọng, an toàn, tiết kiệm. Các cơ sở lưu trú, homestay được yêu cầu chuẩn bị đầy đủ điều kiện cơ sở vật chất để đón tiếp đại biểu và du khách.”

Không chỉ dừng ở công tác tổ chức, các phương án đảm bảo an ninh trật tự, an toàn giao thông, phòng chống cháy nổ cũng được triển khai đồng bộ. Vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm và y tế được chú trọng, với lực lượng thường trực sẵn sàng xử lý các tình huống phát sinh.

Đông đảo người dân và du khách đến với Lễ hội Gầu Tào.

Ông Hà Công Toàn cho biết thêm, Lễ hội Gầu Tào năm 2026 hứa hẹn mang đến nhiều điểm mới. Đồng thời là dịp thắt chặt tình đoàn kết cộng đồng các dân tộc trong bối cảnh các địa phương sau sáp nhập cùng chung mái nhà. Đây cũng là cơ hội để du khách cảm nhận rõ hơn sự ấm áp, chân thành của đồng bào Mông từ các xã Cun Pheo, Hang Kia, Đồng Tân và Pà Cò (cũ) nay hội tụ trong một không gian văn hóa chung.

Xuân trên rẻo cao vì thế không chỉ có hoa đào và nắng mới. Xuân còn có tiếng khèn, có cây nêu chạm trời và có một lễ hội đã đi cùng người Mông qua bao mùa gió núi. Gầu Tào hôm nay không chỉ là hội xuân. Đó là nhịp đập văn hóa lâu đời của một cộng đồng sinh sống giữa đại ngàn.