OCOP mở rộng từ sản phẩm đến điểm đến du lịch nông thôn

Ngày 22/5/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 26/2026/QĐ-TTg về Bộ tiêu chí và quy trình đánh giá, phân hạng sản phẩm Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP).

Bộ tiêu chí tiếp tục xếp dịch vụ du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái và điểm du lịch vào một nhóm sản phẩm OCOP riêng. Quy định này tạo cơ sở để các địa phương phát triển du lịch nông thôn gắn với sản phẩm, văn hóa và nguồn lực tại chỗ.

Đến cuối năm 2025, cả nước có hơn 600 mô hình du lịch nông nghiệp, du lịch nông thôn hoạt động. Tuy nhiên, mới có 65 sản phẩm thuộc nhóm dịch vụ du lịch cộng đồng và điểm du lịch được hội đồng OCOP các cấp đánh giá, công nhận.

Khoảng cách giữa số mô hình du lịch đang hoạt động và số sản phẩm được công nhận cho thấy nhiều điểm đến vẫn phải hoàn thiện dịch vụ, quản trị và khả năng khai thác thị trường.

Các hoạt động du lịch gắn với OCOP và làng nghề hiện tạo doanh thu hơn 25.000 tỷ đồng mỗi năm. Nguồn thu này mở thêm sinh kế cho người dân nông thôn, giảm sự phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp truyền thống.

Tại Tuyên Quang, Homestay Nặm Đíp ở xã Lâm Bình là một trong những homestay được công nhận OCOP 3 sao. Ông Nguyễn Văn Việt, đại diện homestay, đã sưu tầm và phục dựng nhiều vật dụng sinh hoạt, công cụ lao động truyền thống của người Tày.

Không gian văn hóa truyền thống tại Homestay Nặm Đíp, xã Lâm Bình, tỉnh Tuyên Quang.

Không gian lưu trú vì thế gắn với đời sống văn hóa bản địa. Chứng nhận OCOP giúp cơ sở thuận lợi hơn trong quảng bá, xúc tiến du lịch và thu hút du khách tìm hiểu văn hóa Tày.

Tại xã Thông Nguyên, HTX Chế biến chè Phìn Hồ đưa sản phẩm chè Shan tuyết vào các chương trình du lịch trải nghiệm. Du khách đến vùng nguyên liệu, hái chè, sao chè, thưởng trà và tìm hiểu văn hóa trà Shan tuyết.

HTX có 140ha vùng nguyên liệu được cấp chứng nhận hữu cơ theo tiêu chuẩn châu Âu. Ông Triệu Tạ Hin, đại diện HTX, cho biết đơn vị bình quân đón 4 - 5 đoàn khách mỗi tháng. Hoạt động du lịch giúp nhiều người biết đến thương hiệu trà hơn, doanh số bán hàng tăng lên.

Cách làm này đưa sản phẩm ra khỏi không gian bán hàng thông thường. Du khách trực tiếp nhìn thấy vùng nguyên liệu, tham gia quy trình sản xuất và hiểu câu chuyện phía sau sản phẩm.

Cuối tháng 12/2025, làng du lịch cộng đồng Nhị Hòa tại xã Nhị Long, tỉnh Vĩnh Long chính thức hoạt động. Nhóm tư vấn của Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế và du lịch đã tham chiếu nhiều tiêu chí OCOP ngay từ quá trình xây dựng mô hình.

Làng du lịch cộng đồng Nhị Hòa khai thác các giá trị bản địa để phục vụ du khách.

Mô hình đặt mục tiêu xây dựng hoạt động du lịch cộng đồng bài bản, khai thác nguồn lực bản địa và tạo sinh kế cho người dân. Nhóm tư vấn xác định lộ trình từ OCOP 3 sao, sau đó nâng dần lên các mức cao hơn.

TS. Tạ Duy Linh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế và du lịch, cho biết OCOP 5 sao yêu cầu cao về tài nguyên, tính bền vững, khả năng thu hút khách trong nước và quốc tế, hiệu quả vận hành và khả năng trở thành mô hình tham khảo cho địa phương khác.

Những yêu cầu này đặt ra bài toán lớn hơn việc hoàn thiện hồ sơ. Điểm đến phải duy trì lượng khách, tạo sinh kế, bảo tồn văn hóa và giữ chất lượng dịch vụ trong thời gian dài.

Sản phẩm “Du lịch văn hóa dân tộc Tày, Bản làng Thái Hải” được công nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia vào tháng 1/2025. Khu bảo tồn Thái Hải cũng có tên trong danh sách 32 làng du lịch tốt nhất thế giới.

Bản làng Thái Hải được phát triển theo hướng du lịch văn hóa gắn với đời sống của người Tày.

Hiện số mô hình du lịch cộng đồng đạt OCOP 5 sao tại Việt Nam còn ít. Một số mô hình được nhắc đến gồm làng sinh thái cộng đồng Thái Hải ở Thái Nguyên, các mô hình tại Quảng Ninh, Lai Châu và Tân Hóa ở Quảng Bình.

Các chuyên gia cho rằng địa phương cần thay đổi cách phát triển du lịch nông thôn khi triển khai bộ tiêu chí OCOP mới. Thay vì chỉ khai thác những gì sẵn có, điểm đến cần xác định giá trị tạo ra cho du khách và cộng đồng.

Bốn nhóm việc được đề cập gồm quy hoạch điểm đến, xây dựng tổ chức quản lý cộng đồng, nâng chất lượng trải nghiệm và chuyển đổi số.

Mỗi địa phương cần xác định lợi thế riêng về văn hóa, cảnh quan hoặc nghề truyền thống. Cách làm này hạn chế tình trạng sao chép mô hình giữa các địa phương, đồng thời tạo bản sắc riêng cho từng điểm đến.

Các hợp tác xã du lịch cộng đồng giữ vai trò quan trọng trong quá trình này. Mô hình hợp tác xã tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động kinh doanh, tổ chức phân chia lợi ích và duy trì sự đồng thuận trong cộng đồng.

Với hướng tiếp cận này, OCOP không dừng ở việc đưa một đặc sản lên kệ hàng. Một vùng chè có thể trở thành điểm trải nghiệm; một homestay có thể kể câu chuyện văn hóa; một làng quê có thể tổ chức thành hành trình du lịch. Giá trị của sản phẩm vì thế gắn trực tiếp với nơi sản phẩm được tạo ra, với con người và đời sống cộng đồng.