Từ “kẻ liều lĩnh" bỏ ruộng lúa đến chủ doanh nghiệp OCOP 4 sao

Sản phẩm dưa lưới của HTX đạt chứng nhận OCOP 4 sao.

Mô hình công nghệ cao nâng giá trị trên từng thửa ruộng

Giữa cái nắng vàng nhẹ của đầu đông, khu vực tiểu khu phố 1, xã Thiệu Hóa (huyện Thiệu Hóa) hiện lên với một diện mạo khó ai ngờ: những dãy nhà màng trắng muốt, bên trong là các luống dưa lưới xanh rờn, thẳng tắp.

Ít ai còn nhận ra nơi đây từng chỉ là ruộng lúa, người dân lam lũ quanh năm bên bờ mương, chân lấm tay bùn. Sự thay đổi bắt đầu từ khi mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao được đưa vào, với hệ thống tưới nhỏ giọt, quy trình canh tác VietGAP.

Anh Nguyễn Văn Dũng (SN 1980), kỹ sư nông nghiệp trưởng thành từ Đại học Nông nghiệp Thái Nguyên, cho biết, từ khi trở về quê, anh gắn bó với HTX, trải qua nhiều vị trí trước khi đảm nhiệm chức Giám đốc từ năm 2015.

Anh Nguyễn Văn Dũng, Giám đốc HTX Thiệu Hưng.

Hai thập kỷ qua, anh và ban quản trị đưa HTX vượt qua nhiều biến động, từ thời kỳ phát triển lúa lai F1 đến bước ngoặt mạnh dạn đầu tư nông nghiệp công nghệ cao. “Chính sách liên kết sản xuất bền vững đã giúp đời sống bà con Vạn Hà ổn định, từng bước khá lên”, anh Dũng trải lòng.

Những năm 2000, HTXDVNN Thiệu Hưng từng là đơn vị dẫn đầu trong sản xuất lúa lai F1. Năm 2001, HTX ký kết với 3 doanh nghiệp giống cây trồng, phát triển hơn 80 ha liên kết sản xuất lúa (gồm 50 ha lúa lai F1 và 30 ha lúa thương phẩm). Nhờ phương thức tổ chức mới, thu nhập của nông dân cao hơn 1,5 lần so với trồng lúa thường; riêng lúa lai F1 cao hơn gấp 3-4 lần.

Tuy nhiên, khi diện tích đất lúa thu hẹp do một phần chuyển sang cụm công nghiệp, một phần được giao cho Công ty Mía đường Lam Sơn làm lúa hữu cơ, HTX buộc phải tìm hướng đi mới.

Từ đó, cơ hội với cây dưa lưới mở ra khi Lam Sơn đề xuất chuyển giao công nghệ nhà màng và bao tiêu sản phẩm. “Ngày ấy, nhiều xã viên còn lo lắng, hỏi không biết trồng lên rồi có bán được không, đất đai có hợp không… khiến anh em trăn trở nhiều đêm,” anh Dũng kể.

Năm 2019, nhờ sự hỗ trợ kỹ thuật của Lam Sơn và vận động của chính quyền, hai thành viên ban quản trị mạnh dạn triển khai 2.000 m² nhà màng trồng dưa lưới trong bối cảnh HTX chưa có vốn tích lũy. Vụ đầu tiên đem lại kết quả vượt mong đợi, chứng minh hiệu quả vượt trội so với cấy lúa.

HTX trồng gối vụ để đảm bảo nguồn hàng ổn định cung ứng ra thị trường.

Sự thành công kéo theo làn sóng hưởng ứng tham gia. Đến nay, HTX đã phát triển 4 ha nhà màng, gồm 1,5 ha do HTX đầu tư và 2,5 ha của xã viên. Bên cạnh đó có thêm 2.000 m² trồng nho sữa đang thử nghiệm. Tổng vốn đầu tư gần 10 tỷ đồng.

Hiện mỗi ha dưa cho doanh thu 3 - 3,5 tỷ đồng/năm, lợi nhuận chiếm khoảng 30%. Ngoài ra, HTX tạo việc làm cho 15 lao động thường xuyên, thu nhập 5-7 triệu đồng/tháng, và 25 lao động thời vụ.

Ban đầu phụ thuộc vào bao tiêu của Lam Sơn, nhưng sau đó anh Dũng chủ động tìm đầu ra. “Tôi mang từng quả đi giới thiệu. Có người bảo bỏ nhãn HTX đi cho dễ bán, nhưng tôi không chấp nhận. Bán ít hay nhiều cũng phải giữ tên để xây dựng thương hiệu,” anh nhớ lại.

Nhờ kiên định, sản phẩm của HTX đã có mặt tại Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Thái Bình. Cùng với dưa lưới, sản phẩm dưa vàng Vạn Hà và dưa chuột baby của HTX Thiệu Hưng cũng đã được công nhận sản phẩm OCOP 4 sao

Nông sản sạch hướng đi không thể khác

Mô hình giúp HTX giải quyết việc làm cho nhiều lao động địa phương.

HTX đặt mục tiêu phát triển sản phẩm sạch, bền vững. Dưa lưới được canh tác theo tiêu chuẩn VietGAP, sử dụng phân hữu cơ và chế phẩm sinh học. Mỗi ha, HTX đầu tư khoảng 20 triệu đồng phân hữu cơ gấp ba lần so với sản xuất thường, nhưng đổi lại là chất lượng ổn định, đầu ra vững chắc.

Điểm đặc biệt của HTX DVNN Thiệu Hưng là việc nuôi ong mật để thụ phấn tự nhiên, giúp quả đồng đều và giữ được hương vị đặc trưng. Giống dưa “kim hoàng hậu Lam Sơn” từ đây càng khẳng định thương hiệu trên thị trường.

Con đường phát triển không phải lúc nào cũng thuận lợi. “Nông nghiệp công nghệ cao cũng là làm ăn ngoài trời. Gặp mưa to gió lớn là phải chạy đua với thời gian để cứu cây. Như đợt bão số 5 vừa rồi, cả HTX thức xuyên đêm bơm nước,” anh Dũng chia sẻ.

Việc chuyển từ sản xuất giống lúa sang trồng dưa lưới công nghệ cao cũng là cách HTX cụ thể hóa Nghị quyết 13-NQ/TU của tỉnh Thanh Hóa về phát triển vùng sản xuất tập trung, hình thành chuỗi giá trị nông nghiệp áp dụng công nghệ cao.

Dưa lưới của HTX được chăm sóc cẩn thận từ khi gieo trồng đến thu hoạch.

Năm 2024, HTXDVNN Thiệu Hưng được Liên minh HTX Việt Nam tặng bằng khen; tháng 9/2025 tiếp tục được tôn vinh. Hiện HTX đang xây dựng dự án khu trưng bày sản phẩm, kho lạnh và mở rộng thêm diện tích nhà màng, nhưng một số hạng mục còn chờ quy hoạch.

Ông Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Chủ tịch UBND xã Thiệu Hóa, đánh giá: “HTX Thiệu Hưng là đơn vị đi đầu của địa phương trong ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất. Mô hình này đã nâng thu nhập cho xã viên, thay đổi cách nghĩ, cách làm nông nghiệp và là ví dụ để các HTX khác tham khảo.”

Theo ông Hùng, xã sẽ tiếp tục hỗ trợ về cơ chế, hạ tầng, tạo điều kiện để HTX mở rộng, nhằm xây dựng một vùng sản xuất nông nghiệp hiện đại - xanh - an toàn - hiệu quả.