"Xanh hóa" mở đường cho sản phẩm OCOP vào thị trường lớn

Khi Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) bước vào giai đoạn nâng chất, yêu cầu đặt ra cho các chủ thể không còn dừng ở việc đạt hạng sao. Sản phẩm còn phải an toàn, ổn định về chất lượng, có quy trình sản xuất bài bản và thân thiện với môi trường để đáp ứng hệ thống phân phối hiện đại và các thị trường có tiêu chuẩn cao. Thực tế tại Hà Tĩnh cho thấy "xanh hóa" đang trở thành một hướng đi cụ thể của nhiều chủ thể OCOP.

Cơ sở Hòa Cung (phường Trần Phú) vẫn giữ cách ủ chượp truyền thống trong chum sành, đồng thời chú trọng vệ sinh an toàn thực phẩm và cải tiến bao bì.

Hơn chục năm nối nghề làm nước mắm của gia đình, ông Trương Thanh Cung (chủ cơ sở chế biến, kinh doanh hải sản Hòa Cung, phường Trần Phú) vẫn giữ cách ủ chượp truyền thống với cá cơm tươi và muối Hộ Độ. Từ phối trộn, ủ chượp đến lọc thành phẩm, mỗi công đoạn đều được kiểm soát về tỷ lệ, thời gian và kỹ thuật. Chum sành được dùng xuyên suốt quá trình ủ để tạo hương vị đặc trưng.

Trên nền tảng đó, cơ sở từng bước hoàn thiện quy trình, chú trọng hơn đến chất lượng nguyên liệu, vệ sinh an toàn thực phẩm và các yếu tố thân thiện với môi trường. Bao bì cũng được cải tiến theo hướng chỉn chu, ít tác động đến môi trường hơn. Nhờ vậy sản phẩm giữ được chất lượng ổn định và đáp ứng tốt hơn yêu cầu của người tiêu dùng cũng như các kênh phân phối. Đến nay, nước mắm Hòa Cung đã có mặt tại nhiều thị trường trong và ngoài tỉnh. Riêng năm 2025, cơ sở sản xuất khoảng 22.000 lít, từng bước mở rộng quy mô.

Ông Cung chia sẻ với Báo Hà Tĩnh: "Làm nước mắm truyền thống, quan trọng nhất vẫn là nguyên liệu và chất lượng sản phẩm. Nhưng hiện nay, chúng tôi cũng phải thay đổi từ cách tổ chức sản xuất, giữ khu vực chế biến sạch sẽ đến hoàn thiện bao bì, đóng gói. Làm sao vừa giữ được hương vị vốn có, vừa tạo ra sản phẩm an toàn, chỉn chu hơn thì mới có thể đưa hàng vào những thị trường lớn".

Chị Võ Thị Thu Hằng, Giám đốc HTX Nông sản Dược liệu Thu Hằng, giới thiệu các sản phẩm OCOP với bao bì được đầu tư chỉn chu.

Tại Hợp tác xã Nông sản Dược liệu Thu Hằng (xã Tứ Mỹ), hướng sản xuất xanh được cụ thể hóa từ khai thác nguồn nguyên liệu sẵn có, đầu tư máy móc, hoàn thiện quy trình chế biến đến xử lý phụ phẩm.

Với sản phẩm tinh bột sắn dây, nguyên liệu sau khi chọn lọc, làm sạch được đưa vào hệ thống máy để nghiền, lọc và loại bỏ tạp chất. Sau khi lắng, phần bột được đưa vào phòng lạnh, sấy ở nhiệt độ 18 - 20 độ C trong khoảng 4 đến 5 ngày trước khi đóng gói. Quy trình khép kín này giúp giảm lao động thủ công, đồng thời kiểm soát tốt hơn chất lượng và vệ sinh an toàn thực phẩm.

Hợp tác xã cũng chú trọng xử lý các nguồn hữu cơ phát sinh trong sản xuất, như dùng chế phẩm vi sinh IMO4 hỗ trợ phân hủy chất hữu cơ, tạo nguồn vật liệu cải tạo đất và chăm sóc cây trồng. Cách làm này còn được chia sẻ, hướng dẫn cho nhiều hội viên phụ nữ trên địa bàn, góp phần tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có và giảm chất thải ra môi trường.

Sau 6 năm triển khai Chương trình OCOP, Hà Tĩnh có 410 sản phẩm được công nhận, trong đó 271 sản phẩm còn hiệu lực. Năm 2025, địa phương có thêm 9 sản phẩm đạt chuẩn 4 sao. Năm 2026, lần đầu tiên Hà Tĩnh có 2 sản phẩm đạt OCOP 5 sao cấp quốc gia là nước mắm Kỳ Ninh – Luận Nghiệp (phường Hải Ninh) và nước mắm Phú Khương (xã Kỳ Xuân).

Nước mắm Kỳ Ninh – Luận Nghiệp (phường Hải Ninh), sản phẩm OCOP 5 sao cấp quốc gia năm 2026.

Khi thứ hạng sản phẩm tăng lên, yêu cầu đối với chủ thể OCOP cũng cao hơn. Sử dụng hiệu quả nguyên liệu, ứng dụng công nghệ, tận dụng phụ phẩm, giảm phát sinh chất thải hay chuyển sang bao bì thân thiện môi trường đang trở thành những yếu tố cần được chú trọng để sản phẩm đủ sức vào hệ thống phân phối hiện đại và các thị trường tiêu chuẩn cao.

Khi thị trường ngày càng coi trọng chất lượng, an toàn và tính bền vững, "xanh hóa" không còn là câu chuyện riêng của môi trường mà đã thành một phần chiến lược nâng giá trị sản phẩm OCOP. Kinh nghiệm từ Hà Tĩnh cho thấy đặc sản địa phương có thể vừa giữ bản sắc, vừa đủ sức chinh phục những thị trường rộng lớn hơn.