Cà-phê Tây Bắc trở thành sản phẩm OCOP 5 sao

ông Nguyễn Xuân Thao, Giám đốc HTX Cà-phê Bích Thao

Đến thành phố Sơn La, hỏi ông Nguyễn Xuân Thao, Giám đốc HTX Cà-phê Bích Thao, ai cũng có thể đưa bạn đến trụ sở HTX nằm tại xã Hủa La, gặp gỡ người đàn ông bé nhỏ, giản dị, khiêm nhường nhưng được mệnh danh là “ông trùm cà-phê” đất bắc.

Hơn 30 năm “ăn ngủ” cùng hạt cà-phê Sơn La cũng là từng ấy năm người đàn ông này không ngừng trăn trở việc làm thế nào để cà-phê giúp người dân nơi đây thực sự thoát nghèo, và làm thế nào để đưa cà-phê Sơn La vươn ra thế giới.

Sự thấu hiểu, yêu thương và ước mơ nâng tầm hạt cà-phê là bí quyết giúp sản phẩm của một HTX nhỏ bé với vỏn vẹn 11 hộ nông dân buổi ban đầu thành lập vinh dự trở thành sản phẩm đầu tiên của tỉnh đạt chứng nhận OCOP 5 sao quốc gia.

Cà-phê Arabica Sơn La được trồng trên các sườn dốc dưới chân dãy núi thấp hoặc trên các triền đồi, với độ cao từ 900m đến 1.200m so với mực nước biển. Chính điều này tạo lên hương vị cà-phê Arabica đặc trưng của hoa quả, thảo mộc, vị chua thanh xen lẫn với vị đắng nhẹ, cùng vị ngọt hậu kéo dài êm ái. Cà-phê sau khi pha chế có màu nâu cánh gián, trong trẻo, đẹp mắt, được thị trường thế giới ưa chuộng.

Đến nay, với diện tích trên 20.000 ha, trong đó khoảng 19.300 ha cà-phê Arabica, Sơn La hiện là địa phương có diện tích cà-phê Arabica lớn của cả nước, sản lượng hằng năm đạt khoảng 350.000 tấn quả tươi.

Để nâng cao giá trị cho hạt cà-phê, việc liên kết với người nông dân để xây dựng chuỗi giá trị là điều quan trọng.

Do đó, năm 2017, ông Nguyễn Xuân Thao đã liên kết 11 hộ nông dân trồng cà-phê của bản Hoàng Văn Thụ để thành lập HTX Cà-phê Bích Thao, quy mô 50ha cà-phê, ông được bầu lên làm Giám đốc của HTX. Ông Thao cùng với các thành viên đều là những người quen thuộc với cây cà-phê nên HTX của họ đã nhanh chóng trở thành 1 trong 6 đơn vị được Sở Khoa học và Công nghệ cấp quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý cà-phê Sơn La. Các sản phẩm của HTX đã được bảo hộ gồm cà-phê bột, cà-phê rang hạt và cà-phê nhân.

Sở hữu được những hạt cà-phê quý là chưa đủ, điều đặc biệt khiến ông Nguyễn Xuân Thao được mệnh danh là “ông trùm cà-phê” đất bắc còn ở chỗ luôn tìm tòi các giải pháp để nâng tầm hạt cà-phê. Nhận thấy nhu cầu của thị trường thế giới là ưa chuộng các sản phẩm sạch, theo hướng hữu cơ, thay vì sản xuất cà phê theo tập quán thông thường, HTX đã định hướng sản xuất cà-phê chất lượng cao theo hướng hữu cơ, tích cực ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm cà-phê. Đồng thời áp dụng quy trình sản xuất cà-phê hữu cơ theo chuỗi khép kín, đáp ứng tiêu chuẩn VietGAP, UTZ để bảo đảm chất lượng sản phẩm cho người tiêu dùng.

Từ những hạt cà-phê quý, đầu năm 2021, HTX tiếp tục nâng cao giá trị cho cà-phê bằng cách khởi công xây dựng Nhà máy chế biến cà-phê quy mô gần 1.120 m², công suất 20 tấn cà-phê nhân/ngày, với tổng vốn đầu tư 16 tỷ đồng. Dây chuyền chế biến theo quy trình khép kín, gồm: Máy sát, sàng kích thước, sàng trọng lượng, máy bắn màu công nghệ của Đức và Mỹ, máy rang, xay cà-phê, có kho bảo quản, khu trưng bày, giới thiệu sản phẩm. Ngoài ra, HTX cũng đầu tư xây dựng 3 nhà kính trong đó, 2 nhà kính ngay sau Nhà máy với diện tích 700 m²/nhà và 1 nhà kính ở xã Mường Do (Phù Yên) rộng 1.500 m². Đặc biệt, HTX sử dụng phương pháp chế biến ướt, phơi trong nhà kính, thân thiện môi trường. 

Bên cạnh cà-phê thành phẩm, trà siro vỏ cà-phê là sản phẩm của HTX được nghiên cứu và sản xuất thử nghiệm thành công phục vụ xuất khẩu. Ở nước ngoài, trà siro vỏ cà-phê được người tiêu dùng biết đến và yêu thích bởi giàu vitamin, vị ngọt tự nhiên, chứa rất ít chất kích thích, có tác dụng làm mát gan, giảm mỡ máu... Đặc biệt, việc sản xuất trà siro vỏ cà-phê còn khai thác triệt để sản phẩm quả; trong quá trình sản xuất, chế biến cà-phê không hề sử dụng nước nên vừa tiết kiệm lại vừa không gây ô nhiễm môi trường.

Có quy trình nghiêm ngặt và khó khăn trong chế biến song đổi lại, sản phẩm cà-phê sấy thăng hoa là vẫn giữ được 97-98% hương vị của cà-phê nguyên chất, không có chất phụ gia và chất bảo quản, thời hạn sử dụng lâu hơn, màu sắc của cà-phê đẹp; các chất dinh dưỡng và dược chất của sản phẩm không bị hao hụt. Sản phẩm cà-phê hòa tan sấy thăng hoa đáp ứng thị hiếu của khách hàng, đặc biệt là khách hàng công sở khi muốn thưởng thức ly cà-phê nguyên chất Arabica Sơn La nhưng không có thời gian pha cà-phê phin. Sản phẩm đang nhận được sự phản hồi tích cực từ khách hàng Nhật Bản, Pháp, Đức…

Nhờ hướng đi bền vững, chỉ sau 3 năm thành lập, năm 2020, cà-phê của HTX Cà-phê Bích Thao được công nhân là sản phẩm OCOP 4 sao của tỉnh, năm 2022 được chứng nhận sản phẩm OCOP 5 sao cấp quốc gia. Trong đó, cà-phê bột nguyên chất của HTX là sản phẩm duy nhất của tỉnh lọt Top sản phẩm OCOP 5 sao cấp Quốc gia.

Với ưu thế vượt trội đã được khẳng định trên thị trường cả trong và ngoài nước, hương vị quyến rũ, thanh tao của Arabica Bích Thao Sơn La - sản phẩm tự hào đạt chuẩn OCOP 5 sao sẽ tiếp tục lan tỏa, góp phần nâng cao giá trị “Cà-phê Sơn La” và hiện thực hóa về sự phát triển bền vững ngành hàng cà-phê của cả nước.