Mướp đắng rừng Yên Trạch mở hướng phát triển sản phẩm OCOP Thái Nguyên

Tại xóm Bài Kịnh, xã Yên Trạch, tỉnh Thái Nguyên, những giàn mướp đắng rừng đang được Hợp tác xã Nông nghiệp Tiên Phong chăm sóc theo hướng hữu cơ. Xen giữa các giàn mướp là khôi nhung, đu đủ, ba kích, sâm bố chính và một số cây dược liệu khác.

Hợp tác xã Nông nghiệp Tiên Phong phát triển vùng trồng mướp đắng rừng tại xã Yên Trạch, tỉnh Thái Nguyên.

HTX hiện có khoảng 2ha mướp đắng rừng và thu mua thêm quả của các hộ dân trên địa bàn với diện tích gần 2ha. Thay vì bán quả tươi, đơn vị đầu tư sơ chế, sấy và chế biến thành các sản phẩm có thời gian bảo quản dài hơn.

Đây là hướng đi được HTX lựa chọn sau quá trình tìm kiếm cây trồng phù hợp với điều kiện địa phương. Mướp đắng rừng vốn là loại cây quen thuộc ở Yên Trạch, được người dân khai thác và sử dụng từ lâu. Khi nhận thấy nguồn nguyên liệu có thể phát triển thành hàng hóa, HTX từng bước xây dựng vùng trồng và đầu tư chế biến.

Quá trình này cũng gắn với việc liên kết nguồn nguyên liệu từ người dân. Bên cạnh diện tích tự trồng, HTX thu mua quả mướp đắng rừng của các hộ trên địa bàn để phục vụ sản xuất.

Theo chị Đặng Thị Kiều, thành viên HTX, mỗi năm đơn vị trồng 2 - 3 lứa mướp đắng rừng, mỗi lứa thu hoạch khoảng 400kg quả.

Trước mỗi vụ, các thành viên cải tạo giàn, làm cỏ và sử dụng chế phẩm sinh học để hạn chế côn trùng, sâu bệnh. Phần diện tích trồng mướp đắng được bố trí cùng những loại cây dược liệu khác, hình thành vùng sản xuất theo hướng hữu cơ.

Sau khi thu hoạch, quả được rửa sạch, phân loại rồi thái lát trước khi đưa vào phòng sấy. Những lát mướp đắng được sấy trong khoảng 3 - 5 ngày, sau đó sao lấy hương, nghiền nguyên liệu và đóng thành trà túi lọc.

Anh Nguyễn Quốc Đạt, nhân viên HTX Nông nghiệp Tiên Phong, cho biết từng công đoạn phải kiểm soát về kích thước lát cắt, nhiệt độ và thời gian sấy. Lát mướp đắng thường được thái dày khoảng 2 - 3mm; nhiệt độ sấy được duy trì ở mức khoảng 45 độ C.

Mướp đắng rừng được trồng theo hướng hữu cơ tại vùng nguyên liệu của Hợp tác xã Nông nghiệp Tiên Phong.

Khâu sao nguyên liệu cũng được chú ý nhằm tạo mùi thơm phù hợp cho sản phẩm. HTX áp dụng phương pháp 5S trong tổ chức, sắp xếp khu vực sản xuất và kiểm soát các công đoạn chế biến.

Cách làm này giúp HTX chuyển một phần sản lượng mướp đắng tươi thành sản phẩm chế biến, đồng thời chủ động hơn trong khâu đóng gói và đưa hàng ra thị trường.

Trà túi lọc là một trong những sản phẩm được HTX phát triển từ cây mướp đắng rừng. Bên cạnh đó, đơn vị còn sản xuất cao dược liệu và một số loại trà thảo dược khác.

Trà mướp đắng rừng Phú Lương của HTX Nông nghiệp Tiên Phong đã được công nhận OCOP 3 sao năm 2024. Sản phẩm hiện được phân phối qua các kênh bán hàng truyền thống, trực tuyến và một số cửa hàng.

Từ một loại cây được sử dụng chủ yếu dưới dạng nguyên liệu, mướp đắng rừng đang được đưa vào quy trình chế biến, đóng gói và xây dựng thương hiệu. Giá trị của sản phẩm vì thế không còn phụ thuộc hoàn toàn vào việc bán quả tươi theo mùa.

HTX Nông nghiệp Tiên Phong hiện có 14 thành viên, thu nhập bình quân gần 10 triệu đồng/người/tháng. Mô hình cũng tạo thêm đầu ra cho các hộ dân tham gia liên kết vùng nguyên liệu.

Anh Nguyễn Quốc Hoàng, Giám đốc HTX Nông nghiệp Tiên Phong, cho biết đơn vị đang tính toán mở rộng quy mô sản xuất và phát triển thêm các sản phẩm từ cây dược liệu.

Trong năm 2026, HTX đặt mục tiêu có thêm 3 sản phẩm được công nhận OCOP, gồm Trà lá khôi nhung, Trà mướp đắng rừng thìa canh và Trà tôm nõn. Đây là mục tiêu của HTX, chưa phải kết quả đã được công nhận.

Song song với phát triển sản phẩm, HTX dự kiến mở rộng hệ thống phân phối, tăng bán hàng trên các sàn thương mại điện tử để tiếp cận thêm người tiêu dùng ngoài địa phương.

Với Yên Trạch, tỉnh Thái Nguyên, câu chuyện của mướp đắng rừng đang mở thêm một hướng phát triển cho sản vật bản địa: xây dựng vùng nguyên liệu, chế biến và chuẩn hóa sản phẩm trước khi đưa ra thị trường. Khi đầu ra được mở rộng, cây trồng này có thêm cơ hội tạo giá trị cho người dân địa phương.