Thắp lửa tinh hoa, dựng thế đứng cho làng nghề Việt

Chủ tịch nước Lương Cường với các nghệ nhân làng nghề tiêu biểu toàn quốc. Ảnh: Thủy Nguyên

Hồn dân tộc trong từng sản phẩm làng nghề

Từ hàng nghìn năm trước, khi nhà nước phong kiến đầu tiên được xác lập, các nghề thủ công đã sớm hình thành để phục vụ đời sống, tín ngưỡng của triều đình và nhân dân. Đến thế kỷ XIII, khi Đại Việt bắt đầu giao thương với các nước trong khu vực, sản phẩm thủ công mỹ nghệ đã vượt khỏi biên giới, trở thành hàng hóa xuất khẩu, đóng vai trò không nhỏ trong việc định hình mô hình kinh tế làng nghề: vừa mang đậm bản sắc bản địa, vừa tiếp cận với dòng chảy văn hóa – thương mại toàn cầu.

Làng nghề truyền thống không chỉ mang lại sinh kế cho hàng triệu người dân nông thôn mà còn là nơi khơi nguồn sáng tạo, hun đúc tay nghề, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc. Đó là nơi “cất giữ” hồn cốt Việt, là biểu tượng sống động của một nền văn hóa vật chất – tinh thần giàu sức sống.

Chủ tịch nước Lương Cường khẳng định, dù trải qua bao thăng trầm, làng nghề vẫn tồn tại bền bỉ như một phần không thể tách rời của văn hóa Việt Nam. Đó chính là minh chứng cho sức sống mãnh liệt của con người Việt Nam thông minh, khéo léo, đoàn kết và kiên cường.

Tuy nhiên, bước vào kỷ nguyên hội nhập, các làng nghề đang đối mặt với không ít thách thức: thiếu nhân lực kế thừa, công nghệ lạc hậu, ô nhiễm môi trường, sản phẩm khó cạnh tranh… Trong khi đó, nhiều nơi vẫn sản xuất manh mún, thiếu quy hoạch và thiếu định hướng phát triển dài hạn. Những rào cản đó đang khiến tiềm năng làng nghề chưa thể chuyển hóa thành động lực phát triển mạnh mẽ.

Trong bối cảnh đó, sự ra đời của Hiệp hội Làng nghề Việt Nam cách đây 20 năm đã trở thành dấu mốc quan trọng, không chỉ nhằm tập hợp – kết nối cộng đồng nghề mà còn giữ vai trò “dựng thế đứng” vững chắc cho làng nghề trong quá trình hiện đại hóa, toàn cầu hóa.

Với hơn 13.000 hội viên là cá nhân và tổ chức, Hiệp hội đã triển khai nhiều hoạt động thiết thực như: tổ chức hội chợ, xây dựng thương hiệu, đào tạo nghề, hỗ trợ khởi sự doanh nghiệp, quảng bá sản phẩm thủ công… Qua đó, nhiều nghệ nhân đã được phong tặng danh hiệu cao quý như Nghệ nhân Nhân dân, Nghệ nhân Ưu tú khẳng định sự ghi nhận xứng đáng với những cống hiến âm thầm của họ trong việc gìn giữ tinh hoa dân tộc.

Nhà giáo Ưu tú Trịnh Quốc Đạt – Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam cho biết, làng nghề Việt Nam luôn giữ vị trí quan trọng trong cả kinh tế và văn hóa. Ảnh: Thủy Nguyên

Gìn giữ làng nghề – giữ một phần hồn dân tộc

Tại Lễ kỷ niệm, Chủ tịch nước Lương Cường đánh giá cao vai trò đồng hành, kết nối của Hiệp hội trong việc phát huy sức mạnh cộng đồng nghề. Theo ông, Hiệp hội cần tiếp tục làm tốt ba trọng trách: tập hợp – phản biện – bảo vệ quyền lợi hội viên, nhất là trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, yêu cầu đổi mới mẫu mã, ứng dụng công nghệ và tăng cường xúc tiến thương mại ngày càng cấp thiết.

Chủ tịch nước đặc biệt nhấn mạnh ba trụ cột: bảo tồn văn hóa – phát triển nghề – xây dựng thương hiệu. Trong đó, đào tạo lớp kế cận, khơi dậy tinh thần khởi nghiệp và tình yêu nghề nơi người trẻ chính là nền tảng then chốt để làng nghề không chỉ tồn tại, mà còn vươn lên mạnh mẽ trong môi trường cạnh tranh toàn cầu. Song song với đó, phát triển làng nghề phải gắn với phát triển bền vững – từ công nghệ sạch, sản xuất theo chuỗi giá trị, đến bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sống cho người dân.

Nhân sự kiện trọng đại này, Nhà giáo Ưu tú Trịnh Quốc Đạt –Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam bày tỏ: “Nghệ nhân là báu vật nhân văn sống, là tinh hoa của làng nghề, là lực lượng quan trọng để sáng tạo những sản phẩm giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, thúc đẩy sản xuất và bảo tồn làng nghề.” Theo ông, làng nghề Việt Nam luôn giữ vị trí quan trọng trong cả kinh tế và văn hóa. Các sản phẩm thủ công luôn thấm đẫm dấu ấn vùng miền, lưu giữ tinh hoa ngàn đời của dân tộc, là tài sản quý được truyền qua nhiều thế hệ.

Hiện cả nước có 5.411 làng nghề và làng có nghề, đóng góp tích cực vào chuyển dịch cơ cấu kinh tế, giải quyết việc làm, phát triển du lịch và nâng cao thu nhập cho người dân.

Ngọn lửa trong tim mỗi nghệ nhân là một ngọn lửa của niềm tự hào. Ảnh: Hải Yến

Trong 20 năm hoạt động, Hiệp hội đã tổ chức hàng trăm lớp đào tạo nghề, chương trình “Khởi sự doanh nghiệp”, “Quản trị doanh nghiệp” giúp các doanh nghiệp làng nghề hoạt động hiệu quả. Hiệp hội cũng đóng vai trò phản biện xã hội, tham gia xây dựng chính sách, góp phần phát triển nông thôn mới và gìn giữ bản sắc văn hóa.

Chủ tịch nước bày tỏ, văn hóa Việt Nam được lưu truyền qua bao thế hệ, tạo nên bản sắc độc đáo của con người Việt Nam – nhân văn, hòa hiếu, sáng tạo và kiên cường. Và trong những yếu tố đó, làng nghề truyền thống chính là nơi lưu giữ “hồn cốt” Việt, nơi tạo ra những sản phẩm không chỉ có giá trị sử dụng mà còn mang tính nghệ thuật, thể hiện trình độ, sự tinh xảo và tình yêu nghề của người Việt.

Trong dòng chảy toàn cầu hóa và sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế sáng tạo, làng nghề Việt Nam không chỉ là một “ngành kinh tế truyền thống” mà cần được nhìn nhận như một phần của công nghiệp văn hóa – ngành kinh tế mới dựa trên tri thức, tài năng và bản sắc văn hóa dân tộc. Những sản phẩm thủ công truyền thống – nếu được đầu tư đúng hướng – hoàn toàn có thể trở thành “viên ngọc quý” trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Để điều đó trở thành hiện thực, ngoài cơ chế, chính sách và công nghệ, điều quan trọng nhất vẫn là “ngọn lửa” trong tim mỗi nghệ nhân – ngọn lửa của niềm tự hào dân tộc, của tinh thần sáng tạo và tình yêu nghề không bao giờ tắt. Chỉ khi ngọn lửa đó được tiếp sức và lan tỏa, làng nghề Việt Nam mới có thể vươn xa, góp phần định danh thương hiệu văn hóa Việt trên bản đồ thế giới.