Hành trình “kết tinh” bột sắn dây Nhuận Trạch

Gây dựng thương hiệu từ vùng nguyên liệu

Đối với người dân thôn Đồng Sẽ, xã Lương Sơn, cây sắn dây từ lâu đã gắn bó với đời sống như một món quà của thiên nhiên. Trước đây, bà con chủ yếu trồng vài gốc ở góc vườn, đến mùa thu hoạch thì đào củ về luộc ăn hoặc xay lấy bột sử dụng trong gia đình.

Khi diện tích sắn dây ngày càng mở rộng, việc tiêu thụ theo hình thức nhỏ lẻ không còn phù hợp. Năm 2022, anh Hoàng Trọng Thu cùng 8 hộ dân thành lập HTX Liên kết dịch vụ nông nghiệp và chế biến tinh bột Nhuận Trạch, từng bước tổ chức lại sản xuất và chế biến sản phẩm.

Không chỉ dừng lại ở việc thu mua nguyên liệu, HTX còn quy hoạch hơn 8ha sắn dây theo hướng canh tác hữu cơ, tạo vùng nguyên liệu ổn định phục vụ chế biến. Anh Hoàng Trọng Thu, Giám đốc HTX chia sẻ: “Bột sắn dây là sản phẩm người tiêu dùng sử dụng trực tiếp nên quy trình sản xuất phải đảm bảo tuyệt đối an toàn. Phải vừa giữ được giá trị dinh dưỡng, vừa mang hương vị đặc trưng của sắn dây vùng quê xứ Mường".

Từ vùng nguyên liệu, HTX đầu tư hệ thống máy nghiền liên hoàn, máy sấy cùng quy trình sản xuất khép kín. Mỗi công đoạn từ lựa chọn củ, rửa sạch, nghiền, lọc, lắng tinh bột, sấy đến đóng gói đều được kiểm soát nghiêm ngặt nhằm đảm bảo chất lượng và an toàn thực phẩm.

Ứng dụng máy móc hiện đại nhưng vẫn giữ quy trình chế biến truyền thống, cây sắn dây vẫn được người dân xứ Mường gìn giữ như một sản vật quen thuộc của quê hương.

Giữ vị mát lành bằng quy trình khép kín

Để tạo nên những cánh bột trắng ngần, người làm nghề phải trải qua nhiều công đoạn tỉ mỉ. Theo chị Nguyễn Thị Vinh, thành viên HTX Liên kết dịch vụ nông nghiệp và chế biến tinh bột Nhuận Trạch, nguyên liệu được tuyển chọn từ những củ sắn tươi đạt chất lượng, sau đó rửa sạch, nghiền nhuyễn và lọc lấy tinh bột. Phần tinh bột được để lắng tự nhiên khoảng một tuần nhằm loại bỏ hoàn toàn nhựa và tạp chất trước khi đưa lên khay hút ẩm rồi sấy liên tục 48 giờ ở nhiệt độ 65°C. Sau khi sấy, bột được bẻ thành từng cánh lớn, khô giòn thay vì nghiền thành bột mịn như nhiều sản phẩm trên thị trường. Bình quân phải cần tới 6kg củ sắn tươi mới chế biến được 1kg tinh bột khô.

Bột sắn dây Nhuận Trạch có màu trắng tinh khiết, cánh bột to, thơm nhẹ và giữ được vị thanh mát tự nhiên.

Ứng dụng máy móc hiện đại nhưng vẫn giữ quy trình chế biến truyền thống, thành phẩm thu được là bột sắn dây Nhuận Trạch có màu trắng tinh khiết, cánh bột to, thơm nhẹ và giữ được vị thanh mát tự nhiên. Sản phẩm có thể pha uống trực tiếp, ướp với hoa bưởi hoặc chế biến thành nhiều món ăn như chè, bánh, súp... Khi nấu chín, bột chuyển sang màu trắng đục, sánh dẻo và có hương thơm đặc trưng.

Sản phẩm có thể pha uống trực tiếp, ướp với hoa bưởi hoặc chế biến thành nhiều món ăn như chè, bánh, súp…

Không chỉ là thức uống giải khát quen thuộc, bột sắn dây còn được nhiều gia đình sử dụng như một loại thực phẩm hỗ trợ chăm sóc sức khỏe. Theo y học cổ truyền, bột sắn dây còn được gọi là cát căn, có tính mát, thường được dùng để thanh nhiệt, giải khát, hỗ trợ hạ nhiệt. Bên cạnh đó, củ sắn dây chứa tinh bột, một lượng nhỏ protein cùng các hợp chất thực vật như isoflavone và flavonoid có đặc tính chống oxy hóa. Tuy nhiên, bột sắn dây là thực phẩm, không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.

Sau khi hoàn thiện vùng nguyên liệu và quy trình sản xuất, sản phẩm Bột sắn dây Nhuận Trạch lần lượt được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao vào năm 2023 và sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp tỉnh vào năm 2024. Những chứng nhận này góp phần mở rộng cơ hội tiêu thụ cho sản phẩm cũng như vùng nguyên liệu. Hiện mỗi năm, HTX thu mua khoảng 300 tấn củ sắn dây tươi của người dân trong vùng với giá khoảng 15.000 đồng/kg, chế biến thành 5-6 tấn tinh bột.

Bột sắn dây Nhuận Trạch được công nhận sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp tỉnh vào năm 2024. Ảnh: Cẩm Lệ

Không chỉ tiêu thụ trong nội tỉnh, sản phẩm còn được đưa lên các sàn thương mại điện tử, tham gia nhiều hội chợ xúc tiến thương mại, từng bước mở rộng thị trường. Năm 2025, bột sắn dây Nhuận Trạch được Phú Thọ lựa chọn giới thiệu tại Hội chợ Mùa Thu lần thứ nhất ở Hà Nội.

Giám đốc HTX Hoàng Trọng Thu chia sẻ: "Chúng tôi không đặt mục tiêu làm thật nhiều, mà muốn làm thật tốt. Khi chất lượng được giữ vững, người tiêu dùng sẽ tin tưởng, còn bà con cũng yên tâm gắn bó với cây sắn dây. Đó mới là nền tảng để sản phẩm phát triển bền vững”.

Giữa vùng đất Mường giàu bản sắc, cây sắn dây vẫn được người dân gìn giữ như một sản vật quen thuộc của quê hương. Qua bàn tay của những người làm nghề, những cánh bột trắng ngần hôm nay không chỉ mang vị thanh mát của đất trời Lương Sơn mà còn góp thêm một nét riêng cho bức tranh đặc sản của Phú Thọ.