“Làm ít nhưng làm tốt”: Bài học từ 16 sản phẩm OCOP Yên Châu

Từ chiến lược đến kết quả

Những năm gần đây, trong lộ trình thực hiện các tiêu chí xây dựng nông thôn mới, xã Yên Châu xác định OCOP không chỉ là một chương trình phong trào mà là giải pháp căn cơ để tổ chức lại sản xuất nông nghiệp theo hướng bài bản, chuyên nghiệp hơn. Thay vì chạy theo số lượng, địa phương lựa chọn cách làm "đi vào chiều sâu", tập trung nâng cao chất lượng sản phẩm và hoàn thiện đầy đủ tính pháp lý cho từng mặt hàng.

Ba sản phẩm OCOP 4 sao của Yên Châu gồm: tỏi đen Hoshi của Công ty TNHH Bảo Gia 26, chè shan tuyết Ôn Ốc và tỏi đen Diệp Bách của Hợp tác xã (HTX) Tây Bắc. Nhóm sản phẩm 3 sao khá đa dạng với 13 mặt hàng chế biến sâu từ nông sản địa phương như trà hoa đu đủ đực, chuối sấy dẻo, xoài sấy dẻo, thịt trâu gác bếp Bà Bỉnh, mận hậu sấy dẻo, cà pháo Chiềng Pằn...

Công nhân Công ty TNHH Bảo Gia 26 đóng gói sản phẩm tỏi đen Hoshi.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Yên Châu Nguyễn Văn Hưởng, để đạt được kết quả này, chính quyền địa phương đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó trọng tâm là công tác tư vấn, định hướng cho các chủ thể OCOP ngay từ đầu. "Chúng tôi không làm thay, mà đồng hành cùng người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp trong việc nâng cấp quy trình sản xuất, tăng cường kiểm soát chất lượng và hoàn thiện hồ sơ pháp lý", ông Hưởng cho biết.

HTX Xuân Tiến: Làm ít để làm tốt

Điển hình cho triết lý "làm ít nhưng làm tốt" là HTX nông nghiệp Xuân Tiến tại xã Yên Châu. Yên Châu có điều kiện tự nhiên đặc biệt phù hợp với giống xoài tròn bản địa - quả xoài vỏ mỏng, hương thơm đậm, vị ngọt thanh. Nhưng chính sự không hoàn hảo về hình thức so với nhiều giống xoài lai lại từng khiến xoài tròn Yên Châu lép vế trên thị trường.

Nhận diện rõ điều đó, HTX Xuân Tiến đã không chọn cách "đua" theo số lượng mà quyết định dừng mở rộng diện tích, tập trung toàn lực cho khâu chăm sóc, kiểm soát chất lượng. Hiện HTX đang quản lý 60ha xoài, chủ yếu là xoài tròn bản địa, với sự tham gia của 20 hộ thành viên và 18 hộ liên kết.

Giám đốc HTX Xuân Tiến, ông Quàng Văn Xuân chia sẻ: "Chúng tôi xác định làm ít nhưng làm thật tốt. Mỗi quả xoài khi rời khỏi vườn phải là một sản phẩm tử tế. Không chỉ thơm ngon mà còn an toàn, có trách nhiệm với người tiêu dùng và với đất đai".

Từ định hướng ấy, quy trình canh tác giảm thiểu hóa chất, hướng tới sản xuất hữu cơ được HTX áp dụng đồng bộ. Nguồn dinh dưỡng cho cây xoài chủ yếu đến từ phân vi sinh, phân chuồng ủ hoai mục. Thuốc bảo vệ thực vật gần như bị loại khỏi quy trình sản xuất, trừ những trường hợp bất khả kháng. HTX còn yêu cầu các hộ thành viên ghi chép đầy đủ nhật ký sản xuất - "chứng minh thư" cho từng lô xoài, giúp minh bạch hóa nguồn gốc, tạo niềm tin với đối tác và người tiêu dùng.

Nhờ cách làm bài bản, toàn bộ 60ha xoài của HTX đã được cấp Chỉ dẫn địa lý - nền tảng vững chắc để HTX phấn đấu đưa sản phẩm xoài tròn đạt chứng nhận OCOP trong thời gian tới. Ông Hoàng Văn Phủ, nông dân sở hữu 2ha xoài tròn cho biết: "Từ ngày vào HTX, chúng tôi được hướng dẫn kỹ thuật bài bản. Quan trọng nhất là đầu ra được HTX lo, bà con yên tâm chăm sóc cây".

Ông Quàng Văn Xuân, Giám đốc HTX nông nghiệp Xuân Tiến, bản Sai, xã Sặp Vạt, huyện Yên Châu, tỉnh Sơn La thu hoạch vụ xoài

Với 2ha xoài canh tác theo hướng giảm hóa chất, mỗi năm gia đình ông Phủ thu hoạch khoảng 20 tấn quả, mang lại nguồn thu ổn định từ 60-70 triệu đồng. Năm nay, tổng sản lượng xoài tròn của HTX đạt khoảng 300 tấn, với giá bán dao động từ 20.000-30.000 đồng/kg.

HTX Tây Bắc: Hai sản phẩm 4 sao

HTX Tây Bắc tại tiểu khu Huổi Hẹ là điển hình với 2 sản phẩm đạt OCOP 4 sao: chè shan tuyết Ôn Ốc và tỏi đen Diệp Bách. Ngoài ra, HTX còn có 10 sản phẩm đạt OCOP 3 sao.

Chị Nguyễn Thị Yến Linh, Giám đốc HTX Tây Bắc cho biết: "Giai đoạn đầu tham gia OCOP, đơn vị gặp nhiều khó khăn trong việc hoàn thiện hồ sơ và đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe. Nhưng khi đã đạt chứng nhận OCOP, giá trị sản phẩm được nâng lên rõ rệt. Quan trọng hơn, thương hiệu được khẳng định, tạo sự khác biệt về uy tín so với các sản phẩm cùng loại".

Chè shan tuyết Ôn Ốc được chế biến từ búp chè cổ thụ trên vùng cao với độ cao trên 1.500m, sương mù quanh năm. Quy trình chế biến được chuẩn hóa từ khâu hái búp, sấy, rang đến đóng gói. Tỏi đen Diệp Bách được lên men từ tỏi tươi địa phương qua quy trình kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm chặt chẽ, giữ được hàm lượng dinh dưỡng cao, có vị ngọt dịu, không hăng như tỏi tươi.

Các sản phẩm OCOP của HTX Tây Bắc.

HTX Tuổi trẻ 26/3: 200 đơn hàng mỗi ngày Tết

Tại xưởng sản xuất của HTX Tuổi trẻ 26/3, những ngày cuối năm, HTX hoạt động hết công suất để đóng gói tỏi đen phục vụ thị trường. Sản phẩm tỏi đen Hoshi của Công ty TNHH Bảo Gia 26 đã được chứng nhận OCOP 4 sao.

Theo anh Nguyễn Văn Tuấn, Giám đốc HTX, dịp giáp Tết là cao điểm tiêu thụ, mỗi ngày HTX nhận khoảng 200 đơn hàng từ đại lý trong, ngoài tỉnh và các sàn thương mại điện tử như Shopee, TikTok, Lazada. Sản xuất ổn định giúp HTX tạo việc làm thường xuyên cho 9 lao động địa phương, thu nhập khoảng 6 triệu đồng/người/tháng.

HTX Tuổi trẻ 26-3, huyện Yên Châu đóng gói sản phẩm hoa đu đủ.

Chuẩn hóa quy trình: Động lực bền vững

Từ khâu lựa chọn nguyên liệu đầu vào, quy trình chế biến, bảo quản đến nhãn mác, bao bì, truy xuất nguồn gốc đều được quản lý chặt chẽ. Các lớp tập huấn về kỹ thuật sản xuất, vệ sinh an toàn thực phẩm, xây dựng thương hiệu được tổ chức thường xuyên, giúp các chủ thể OCOP từng bước thay đổi tư duy sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất theo kế hoạch và tiêu chuẩn.

Việc chuẩn hóa không chỉ giúp sản phẩm đáp ứng các quy định của pháp luật, mà còn tạo điều kiện để nông sản Yên Châu thâm nhập vào các kênh phân phối hiện đại. Các sản phẩm 3-4 sao tiếp tục được hỗ trợ nâng cấp, đa dạng hóa, tránh tình trạng "đạt sao rồi để đó".

Phó Chủ tịch UBND xã Yên Châu Nguyễn Văn Hưởng nhấn mạnh: "Việc các chủ thể OCOP mạnh dạn áp dụng quy trình canh tác, chế biến an toàn, lấy chất lượng làm trọng tâm đã góp phần nâng tầm giá trị nông sản. Không chỉ giúp các hộ thành viên, hộ liên kết nâng cao thu nhập, OCOP còn góp phần tích cực vào xây dựng nông thôn mới, thay đổi tư duy sản xuất của người dân".

Khách hàng xem sản phẩm OCOP tại gian hàng nông sản của HTX Tây Bắc, xã Yên Châu.