Danh tiếng bánh chưng Cát Trù đã có từ rất lâu đời. Lâu đến nỗi những người làm bánh có thâm niên trong xã cũng không nhớ nổi, chỉ biết rằng, xưa kia, bánh chưng Cát Trù đã có mặt ở khắp các chợ quê, được mọi người ưa chuộng.

Các cơ sở làm bánh chưng Cát Trù nhộn nhịp những ngày giáp Tết (Ảnh: TL)

Cứ vào những ngày giáp Tết, nhiều người dân và du khách thập phương lại về làng bánh chưng Cát Trù (nay là khu Phú Cát, xã Hùng Việt, huyện Cẩm Khê, Phú Thọ) để tìm mua bánh chưng Đất Tổ - thương hiệu “Bánh chưng dâng Vua” nổi tiếng khắp trong, ngoài tỉnh từ nhiều năm nay.

Vào những ngày này, làng bánh chưng Cát Trù luôn nhộn nhịp hơn bao giờ hết, từ ngoài ngõ vào sân, trong nhà đâu đâu cũng thấy màu xanh của lá dong, màu trắng của gạo, màu vàng của đỗ. Thời tiết lạnh, mọi người cùng quây quần làm bánh. Mỗi người mỗi việc, người già và trẻ con thì xếp lá dong, đánh nhuyễn đỗ, làm nhân bánh, thanh niên thì gói bánh, buộc bánh.

Nhiều công đoạn gói bánh chưng Cát Trù thu hút cả các em nhỏ tham gia (Ảnh: TL)

Nguyên liệu làm bánh chưng Cát Trù gồm gạo nếp, đỗ xanh, thịt lợn, lá dong, cũng giống như mọi vùng quê khác. Điều làm nên sự khác biệt là ở khâu chuẩn bị nguyên liệu và cách gói theo tiêu chí của người dân nơi đây. Gạo nếp phải chọn loại nếp cái hoa vàng hoặc nếp nhung, những loại gạo dẻo, có hương thơm đặc trưng và không lẫn tẻ.

Đỗ xanh cần phải có là loại đỗ gié, hạt nhỏ và được chế biến từ khi vỡ đỗ, ngâm cho tróc vỏ, đãi sạch, để ráo đến khi đã nấu chín như vậy nhân bánh mới thơm ngon. Ngoài đỗ, nhân bánh cần có thêm thịt lợn ba chỉ hoặc nạc vai tươi sống trộn kèm gia vị muối, tiêu... vừa đủ tạo điểm nhấn và mùi thơm.

Để chiếc bánh vuông đẹp, mịn, rền thì lúc gói phải đỗ trong gạo, gạo trong lá và gói chặt tay. Khi bánh chín có màu xanh dịu nhẹ của lá dong, vị thơm sánh quyện của đỗ xanh với thịt lợn, dẻo ngon của gạo nếp khiến người thưởng thức cảm nhận được một món ăn vừa ngon vừa đậm đà và mang đặc trưng riêng của bánh chưng Cát Trù.

Làng bánh chưng Cát Trù có những "bí kíp" tạo nên sự đặc sắc hiếm có cho sản phẩm (Ảnh: TL)

Cát Trù ngày nay số hộ giữ nghề gói bánh chưng chỉ còn đếm trên đầu ngón tay. Nhưng chừng ấy cũng đủ giữ cái tên bánh chưng Cát Trù không bị mất đi. Theo nghệ nhân Hoàng Văn Chính - chủ cơ sở bánh chưng Chính Ảnh đã nhiều lần đoạt giải cao trong hội thi làm bánh dâng các Vua Hùng của xã Cát Trù, tuy không ở gần Đền Hùng nhưng luôn rất tự hào bởi vào ngày Giỗ Tổ hàng năm, bánh chưng Cát Trù luôn được lựa chọn đưa vào mâm lễ dâng lên các Vua Hùng.

Cũng nhờ đó, bánh chưng Cát Trù đã 6 lần đạt giải Nhất tại Hội thi gói, nấu bánh chưng, giã bánh Giầy tại Giỗ Tổ Hùng Vương lễ hội Đền Hùng các năm (2013,2014,2016,2017,2018, 2019) cùng nhiều giải thưởng khác nữa đã nói nên tất cả sự hoàn mỹ vốn có được các nghệ nhân làm nên những chiếc bánh chưng thơm ngon, độc đáo.

Ngày xưa, cuộc sống khó khăn, bánh chưng chỉ được ăn vào dịp lễ, Tết nhưng hiện nay, kinh tế khá giả, bánh chưng được người tiêu dùng sử dụng hàng ngày. Vì vậy, nghề làm bánh chưng Cát Trù có quanh năm, đặc biệt vào các dịp Tết Nguyên Đán, nhu cầu lại tăng cao và đây được coi là vụ sản xuất chính trong năm của làng ngề bánh chưng Cát Trù.

Có lẽ vì sự cầu toàn và tỉ mỉ trong từng chiếc bánh chưng Cát Trù là hương vị không thể thiếu trong những dịp quan trọng như cỗ bàn, cưới hỏi, quà biếu, lễ Tết và là sản vật không thể thiếu trong mâm lễ dâng dịp Giỗ Tổ Hùng Vương.

Tin, ảnh: Anh Khang (TH)