Hành trình vươn xa của cây măng đất Mường

Mùa măng về trên đất Mường

Đối với hầu hết đồng bào dân tộc Mường ở Kim Bôi, Lạc Thuỷ, hay các khu vực phía Nam tỉnh Phú Thọ, măng không chỉ là một loại thực phẩm mà còn là một phần ký ức của núi rừng.

Từ bao đời nay, mỗi khi mưa xuống, người dân lại lên nương, vào rừng thu hái những búp măng non. Măng được luộc, phơi khô hoặc muối chua để dùng quanh năm. Trong những ngôi nhà sàn, vị chua thanh của măng đã trở thành hương vị quen thuộc trong các món canh cá, thịt kho, món xào hay những bữa cơm thường nhật của người Mường.

Đặc biệt, cách muối măng nơi đây hoàn toàn dựa vào kinh nghiệm dân gian. Không hóa chất, không phụ gia, quá trình lên men tự nhiên được tạo nên từ nguồn nước, khí hậu và bí quyết được truyền lại qua nhiều thế hệ. Chính những tri thức bản địa ấy đã tạo nên hương vị riêng khó lẫn của măng đất Mường.

Ngày nay, những giá trị truyền thống ấy không còn bó hẹp trong phạm vi bản làng.

Tại khu Vai, xã An Nghĩa, Công ty Cổ phần Kim Bôi đã lựa chọn cây măng làm sản phẩm chủ lực, từng bước đưa đặc sản địa phương trở thành hàng hóa có giá trị kinh tế cao. Mỗi năm, doanh nghiệp thu mua hàng nghìn tấn măng tươi từ các vùng nguyên liệu trên địa bàn tỉnh Hòa Bình cũ và một số tỉnh Tây Bắc. Trong đó, vùng phía Nam tỉnh Phú Thọ ngày nay vẫn là khu vực cung cấp nguyên liệu chủ lực.

Từ nguồn nguyên liệu ấy, nhiều sản phẩm đã ra đời như măng búp, măng thái sẵn, măng trúc quân tử, măng chua..., đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của thị trường.

Các sản phẩm măng của Công ty Cổ phần Kim Bôi được bày bán tại hệ thống siêu thị Lotte (Hà Nội).

Ông Vũ Nhật Huy, Giám đốc Công ty Cổ phần Kim Bôi, ông Vũ Nhật Huy cho biết: “Doanh nghiệp luôn xác định phải bắt đầu từ giá trị cốt lõi của sản phẩm địa phương. Bởi nếu đánh mất hương vị truyền thống thì sản phẩm sẽ không còn bản sắc riêng. Chúng tôi kế thừa những kinh nghiệm chế biến măng của người Mường, đồng thời ứng dụng công nghệ để sản phẩm bảo đảm an toàn thực phẩm, thuận tiện cho người tiêu dùng và đáp ứng yêu cầu của thị trường hiện đại”.

Đến thương hiệu OCOP mang tầm quốc gia

Giữ được hương vị truyền thống mới chỉ là điều kiện cần. Để một sản phẩm nông nghiệp địa phương có thể đứng vững trên thị trường và vươn ra nước ngoài, điều quan trọng hơn là phải bảo đảm chất lượng đồng đều và đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe.

Những năm qua, Công ty Cổ phần Kim Bôi đã đầu tư đồng bộ từ vùng nguyên liệu đến nhà máy chế biến. Toàn bộ quy trình từ thu hoạch, sơ chế, lên men, đóng gói đến bảo quản đều được kiểm soát chặt chẽ theo tiêu chuẩn an toàn thực phẩm. Điểm khác biệt của Măng chua thái sẵn Kim Bôi là duy trì phương pháp lên men tự nhiên, không sử dụng hóa chất bảo quản.

Công nghệ làm lạnh hiện đại giúp ổn định chất lượng sản phẩm, giữ được màu sắc tự nhiên, độ giòn và vị chua thanh đặc trưng của măng. Sản phẩm cũng đạt chứng nhận ISO 22000:2018 về an toàn thực phẩm, tạo nền tảng để tiếp cận những thị trường có yêu cầu nghiêm ngặt.

Toàn bộ quy trình từ thu hoạch, sơ chế, lên men, đóng gói đến bảo quản sản phẩm măng đều được Công ty Cổ phần Kim Bôi kiểm soát chặt chẽ theo tiêu chuẩn an toàn thực phẩm.

Không chỉ hiện diện tại các hệ thống phân phối lớn trong nước, các sản phẩm mang thương hiệu măng Kim Bôi còn có mặt tại nhiều quốc gia như: Nhật Bản, Hàn Quốc, Đức, Hà Lan, Anh, Cộng hòa Séc... Đây đều là những thị trường nổi tiếng khắt khe về chất lượng và truy xuất nguồn gốc thực phẩm.

Đằng sau những đơn hàng xuất khẩu là sự thay đổi trong tư duy phát triển nông nghiệp. Thay vì bán nguyên liệu thô với giá trị thấp, cây măng được chế biến sâu, nâng cao giá trị gia tăng và tạo việc làm ổn định cho nhiều lao động địa phương.

Song hành với phát triển sản xuất, doanh nghiệp cũng đầu tư hệ thống xử lý nước thải, chất thải khép kín nhằm giảm thiểu tác động đến môi trường. Đây là hướng đi phù hợp với xu thế tiêu dùng xanh và yêu cầu phát triển bền vững hiện nay.

Sau khi được thu hoạch, các công đoạn sơ chế, phân loại và chế biến măng được thực hiện ngay để giữ độ tươi ngon.

Sau khi đóng gói, toàn bộ sản phẩm măng được đưa vào hệ thống khử trùng, diệt khuẩn.

Đầu năm 2025, sản phẩm Măng chua thái sẵn Kim Bôi được công nhận đạt OCOP 5 sao cấp quốc gia - cấp độ cao nhất trong Chương trình Mỗi xã một sản phẩm. Đây không chỉ là sự ghi nhận đối với nỗ lực của doanh nghiệp mà còn là niềm tự hào của vùng đất Mường nơi sản phẩm được sinh ra.

Từ một sản phẩm OCOP 4 sao cấp tỉnh, măng Kim Bôi đã từng bước nâng cao chất lượng, hoàn thiện bao bì, cải tiến quy trình sản xuất để đáp ứng các tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế, danh hiệu OCOP 5 sao vì thế không đơn thuần là một chứng nhận, mà cho thấy khả năng cạnh tranh của nông sản địa phương trên thị trường rộng lớn.

Sản phẩm Măng nứa khô nấu ngay được công nhận OCOP 5 sao Quốc gia đầu năm 2025.

Giữa nhịp phát triển của thị trường hiện đại, việc một sản vật truyền thống của người Mường được nâng tầm thành sản phẩm OCOP 5 sao Quốc gia cho thấy giá trị của bản sắc địa phương vẫn luôn có chỗ đứng riêng.

Khi những hương vị quen thuộc được gìn giữ bằng sự trân trọng và phát triển bằng tư duy đổi mới, đó cũng là cách văn hóa bản địa tiếp tục được lưu giữ và lan tỏa.