HTX OCOP tìm "chìa khóa" mở cửa thị trường quốc tế

Một trong những vấn đề cốt lõi hiện nay nhưng chưa được nhiều người hiểu đúng chính là bản chất của sản phẩm OCOP (Chương trình mỗi xã một sản phẩm). Vì khách hàng, đối tác cho rằng sản phẩm OCOP của HTX, doanh nghiệp có số lượng rất ít nên việc tiêu thụ, xuất khẩu sẽ gặp không ít khó khăn, nhất là khi đáp ứng các đơn hàng lớn.

OCOP là hữu hạn nhưng giá trị là vô hạn

Trường hợp của HTX Chế biến hải sản Phú Sáng (Hà Tĩnh) là một ví dụ. HTX này đã từng gặp khó khăn trong việc đáp ứng các đơn hàng lớn vì sản xuất nước mắm OCOP theo quy trình truyền thống, mang dấu ấn địa phương.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, khác với sản xuất công nghiệp đại trà, OCOP là những sản phẩm mang tính "hữu hạn" do gắn liền với đặc trưng địa phương, làng xã.

Ông Bùi Quang Hưng, Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) chia sẻ, đã gọi là sản phẩm OCOP nghĩa là sản phẩm đó có tính đặc trưng của địa phương, làng xã nên không thể có số lượng lớn. Còn nếu sản xuất được nhiều, với số lượng lớn thì lại thành sản xuất công nghiệp đại trà, không còn là sản phẩm OCOP.

“Có rất nhiều người cũng có thể hiểu chưa chưa đúng và chưa đầy đủ bản chất của OCOP. Họ thắc mắc làm sao OCOP sản xuất ít thế, sao không sản xuất nhiều lên để mà xuất khẩu, để tiêu thụ thuận lợi trong khi nhu cầu mua cũng rất lớn”, Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại cho biết và nhận định sự hữu hạn này không phải là một hạn chế, mà ngược lại, chính là điểm mạnh tạo nên sự độc đáo và giá trị cao của sản phẩm OCOP. Sự hạn chế về vùng nguyên liệu chỉ có vài chục, vài trăm héc ta, thậm chí còn sản xuất theo mùa vụ dẫn đến một nguyên tắc quan trọng đó là: cái gì là hữu hạn thì phải là độc, lạ và cuối cùng là phải bán đắt.

Miến dong của HTX Tài Hoan chinh phục được thị trường nước ngoài một phần là biết đưa giá trị văn hóa vào trong câu chuyện sản phẩm.

Tuy nhiên, đối với các HTX có sản phẩm OCOP hiện nay, việc bán đắt không hề dễ dàng. Theo ông Phương Đình Anh - Phó Chánh Văn phòng Điều phối nông thôn mới Trung ương (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), câu chuyện về quả xoài của Okinawa (Nhật Bản) được bán với giá 1.200.000 đồng/quả mà vẫn "không đủ mà bán", t

rong khi xoài Cát Chu của Việt Nam dù rất ngon nhưng vẫn thường được bán theo kg. Đây là một bài học sâu sắc về việc định vị giá trị sản phẩm. Để sản phẩm OCOP Việt Nam có thể đạt được mức giá cao tương xứng với giá trị độc đáo của nó, cần có sự đầu tư nghiêm túc và bài bản hơn từ các chủ thể.

Chìa khóa chinh phục thị trường quốc tế

Theo các chuyên gia, để khách nước ngoài coi Việt Nam là một thị trường hấp dẫn, và từ đó mang sản phẩm OCOP về nước họ, thì tầm quan trọng của việc truyền tải giá trị văn hóa đặc trưng địa phương vào trong câu chuyện sản phẩm OCOP để tác động đến sự tò mò của khách quốc tế là đặc biệt quan trọng.

Quan điểm này được củng cố bởi Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan khi ông còn là Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường): Chúng ta bán sản phẩm OCOP không phải bán sản phẩm bằng cái vật chất thuần túy, mà phải hướng tới bán sản phẩm OCOP bằng cách bán câu chuyện sản phẩm. Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan cũng nhấn mạnh việc "đưa cái giá trị văn hóa vào câu chuyện sản phẩm để thương mại hóa các giá trị văn hóa, biến nó thành thu nhập cho người dân, thành viên HTX".

Đây cũng là một trong những trăn trở lớn của Liên minh HTX Việt Nam và là nội dung trọng tâm trong các đợt đào tạo, tập huấn cho các HTX là các chủ thể OCOP. Mục tiêu là giúp các HTX chuyển tải toàn bộ những giá trị văn hóa đặc trưng của mỗi địa phương, mỗi làng xã, mỗi vùng miền vào trong sản phẩm, nhằm nâng cao giá trị. Bởi, người tiêu dùng khi cầm một sản phẩm OCOP, đôi khi họ bị tò mò là tại sao HTX làm được ra cái sản phẩm này? Và nếu như HTX chuyển tải được các yếu tố về bàn tay, khối óc của con người ở từng địa phương, những cái chỉ người dân, thành viên HTX nơi đó mới làm được sản phẩm và đưa trong câu chuyện sản phẩm thì sẽ tạo ra được sự thu hút đối với khách hàng. Tiêu biểu như HTX Tài Hoan (Thái Nguyên), HTX miến Việt Cường (Thái Nguyên)...

Bên cạnh câu chuyện văn hóa, việc tạo ra sự sang trọng cho sản phẩm OCOP cũng là một yếu tố then chốt để hướng tới giá trị bán cao. Theo các chuyên gia, OCOP mà hướng tới giá trị bán cao thì phải tạo ra được giá trị riêng.

Một chuyên gia OCOP lưu ý, để tiêu thụ trên thị trường, nhất là thị trường quốc tế, không thể chỉ dựa vào việc chủ thể tự tin vào việc sản phẩm của mình ngon, đặc biệt mà không cần sang trọng, không cần đẹp, bởi hiện nay, người tiêu dùng còn “ăn bằng mắt trước, nhìn bằng mắt trước”. Do đó, lời khuyên đối với các chủ thể OCOP là phải tạo ra một “tấm áo” thật đẹp cho sản phẩm OCOP, từ đó tạo ra sự sang trọng, thu hút cho sản phẩm.

Mục tiêu của việc này là biến mỗi sản phẩm OCOP trở thành một món quà tặng, quà biếu mà cả người tặng và người nhận đều cảm thấy tự hào. Sự thay đổi này không chỉ thu hút khách hàng mà còn khuyến khích họ khám phá chính vùng sản xuất ra sản phẩm.

Nhiều HTX ở những địa phương có điều kiện nông hóa thổ nhưỡng, nguồn nước, tiểu vùng khí hậu riêng biệt, tạo nên những loại cây, hoa đặc trưng và sản phẩm độc đáo chỉ có riêng ở đó. Do đó, việc truyền tải những nét đặc trưng này ngay từ “tấm áo” sẽ tạo ra sự phấn khích, tò mò, thôi thúc du khách đến khám phá quy trình sản xuất sản phẩm OCOP.