Người đưa trà Shan tuyết Suối Tọ “tăng giá theo thời gian”

Người “dừng lại” giữa đại ngàn

Trước khi gắn bó với Suối Tọ, anh Hà Đức Thắng đã có một hành trình dài đi tìm câu trả lời cho bài toán nông nghiệp giá trị cao. Anh từng sang vùng Dị Võ (tỉnh Vân Nam, Trung Quốc) - cái nôi của trà Phổ Nhĩ, để học cách người ta biến những búp trà cổ thụ thành sản phẩm được săn lùng, càng để lâu càng đắt giá.

Khi trở lại Sơn La, đứng trước những gốc chè Shan tuyết hàng trăm năm tuổi của đồng bào Mông ở xã Suối Tọ, anh Thắng thấy rằng tài nguyên ở đây không hề thua kém. Điều thiếu duy nhất là tư duy làm kinh tế và công nghệ chế biến phù hợp. “Nếu chỉ bán trà tươi hay trà xanh đại trà, thì dù có quý đến mấy, bà con vẫn nghèo. Muốn thoát nghèo bền vững, phải làm trà đặc biệt, trà di sản, trà có câu chuyện và có thời gian tích lũy giá trị”, anh Thắng chia sẻ.

Bánh trà Phổ Nhĩ được chế biến từ nguyên liệu chè Shan Tuyết cổ thụ, khai thác tại xã Suối Tọ, tỉnh Sơn La.

Hiện nay, nhiều cơ sở sản xuất nông sản chạy đua sản lượng, xoay vòng vốn nhanh. Nằm ngoài cuộc chạy đua ấy, HTX sản xuất chè V-Shantea lại chọn một con đường ngược lại: chấp nhận chậm, chấp nhận để thời gian làm giàu cho sản phẩm.

Với cùng 6,5kg nguyên liệu chè Shan tuyết, nếu chế biến thành trà xanh thông thường thì giá bán chỉ khoảng 200.000 đồng/kg. Nhưng khi đưa vào quy trình trà Phổ Nhĩ –-loại trà được mệnh danh là “không có hạn sử dụng”, giá trị có thể tăng lên từ 4,5 triệu đến hơn 10 triệu đồng/kg, thậm chí cao hơn theo thời gian. Đó không chỉ là bài toán kỹ thuật, mà là sự lựa chọn chiến lược của người đứng đầu HTX: lấy thời gian đổi giá trị, lấy chiều sâu thay cho số lượng.

HTX sản xuất chè V-Shantea thu mua búp chè Shan Tuyết cổ thụ cho bà con Suối Tọ với giá khoảng 100.000 đồng/kg.

Làm chủ công nghệ để giữ hồn di sản

Dưới sự dẫn dắt của Giám đốc Hà Đức Thắng, V-Shantea từng bước làm chủ quy trình chế biến trà Phổ Nhĩ, điều mà rất ít đơn vị tại Việt Nam thực hiện được. Trà tươi được thu mua từ các vùng nguyên liệu trọng điểm như Suối Lèo, Suối Ngang (xã Suối Tọ), Bản Bẹ (xã Tà Xùa cũ). Sau đó, bước vào hành trình “khổ luyện” kéo dài tới 2 năm. Từ ủ sơ cấp trong chum đất để tạo men vi sinh tự nhiên, đến ép bánh bằng máy thủy lực tải trọng 80 tấn. Sản phẩm cuối cùng được tạo ra là những bánh trà khổng lồ nặng tới 19kg, và hiện đang được đề xuất xác lập kỷ lục Việt Nam.

Đặc biệt, V-Shantea là một trong số ít đơn vị tại Việt Nam làm chủ được kỹ thuật lên men tự nhiên trà Phổ Nhĩ. Nhờ quy trình này, bánh trà có thể tự sinh “kim hoa” - loại nấm dược tính quý hiếm. Đây chính là yếu tố tạo nên giá trị khác biệt của dòng trà Phổ Nhĩ thượng hạng, đồng thời khẳng định trình độ chế biến sâu của HTX.

Trong kho của HTX hiện nay có gần 10.000 bánh trà được bảo quản, không phải vì không bán được, mà vì… chưa đến lúc. “Trà Phổ Nhĩ không dành cho sự vội vàng. Càng để lâu, giá trị càng cao. Đó cũng là triết lý phát triển của chúng tôi”, anh Thắng nói thêm.

Giám đốc HTX sản xuất chè V-Shantea Hà Đức Thắng giới thiệu sản phẩm “Trà sống Thiên Hỷ” đã được công nhận OCOP 3 sao

OCOP không chỉ là danh hiệu

Năm 2022, sản phẩm “Trà sống Thiên Hỷ” của HTX V-Shantea được chứng nhận OCOP 3 sao. Với anh Hà Đức Thắng, OCOP không phải là đích đến, mà là điểm khởi đầu cho một hành trình chuyên nghiệp hóa. Bởi, Chương trình OCOP giúp sản phẩm có “giấy thông hành” để bước vào hệ thống phân phối hiện đại như Shopee Mall… Đồng thời, mở ra cơ hội tiếp cận thị trường quốc tế. Quan trọng hơn, OCOP buộc HTX phải chuẩn hóa từ quy trình sản xuất, đóng gói, truy xuất nguồn gốc đến câu chuyện thương hiệu.

Dưới sự điều hành của Giám đốc Hà Đức Thắng, V-Shantea không tách rời lợi ích của mình khỏi người trồng chè. HTX thu mua búp chè Shan tuyết cổ thụ cho bà con Suối Tọ với giá khoảng 100.000 đồng/kg - mức giá cao so với mặt bằng chung.

Trà sống Thiên Hỷ là loại trà thượng hạng, 100% được tuyển chọn từ những búp chè cổ thụ mọc ở độ cao trên 1200m và từ 300 - 500 năm tuổi.

Ngoài ra, HTX còn tạo việc làm ổn định cho lao động địa phương. Công nhân ép bánh trà có thể đạt thu nhập tới 18 triệu đồng/tháng; nhân viên bán hang thu nhập từ 11-12 triệu đồng/tháng. Khi người dân có thu nhập, việc bảo vệ rừng chè cổ thụ, gìn giữ tài nguyên tự nhiên không còn là khẩu hiệu, mà trở thành lợi ích thiết thân.

Xa hơn câu chuyện kinh tế, Giám đốc HTX chè V-Shantea đang ấp ủ khát vọng xây dựng Suối Tọ trở thành vùng di sản trà Shan tuyết. HTX đã phối hợp với chính quyền địa phương lập hồ sơ công nhận “Cây di sản” cho những gốc chè cổ thụ hàng trăm năm tuổi.

Bánh trà "khổng lồ" của HTX sản xuất chè V-Shantea nặng tới 19kg.

Một tương lai về du lịch sinh thái trà, một nơi giữa đại ngàn Tây Bắc mà du khách được thưởng trà Phổ Nhĩ, vừa nghe câu chuyện về rừng chè, về người Mông dưới tán chè trăm năm đang dần thành hình. Trong hành trình ấy, người giám đốc HTX đã thổi một tư duy mới vào nông nghiệp vùng cao: làm chậm lại để đi xa hơn, giữ gìn di sản để tạo ra giá trị bền vững. Từ Suối Tọ, hương trà Shan tuyết đang lặng lẽ lan xa, mang theo khát vọng đổi đời của cả một vùng núi