Giải bài toán đưa sâm Ngọc Linh trở thành thương hiệu toàn cầu

Chân dung chuyên gia

Dược sĩ Nguyễn Văn Toanh - gần 40 năm gắn bó với lĩnh vực dược liệu

Gần 40 năm hoạt động trong ngành dược, Dược sĩ cao cấp Nguyễn Văn Toanh từng phụ trách công tác bào chế, sản xuất thuốc tại Khoa Dược, Bệnh viện Y học cổ truyền Bộ Công an; giữ cương vị Giám đốc Trung tâm Nuôi trồng cây, con làm thuốc của ngành Công an và Giám đốc Trung tâm Bảo tồn, Phát triển và Chế biến dược liệu thuộc Viện Nghiên cứu Phát triển Lâm nghiệp (Đại học Nông Lâm Thái Nguyên). Hiện ông là Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc Công ty Dược phẩm Bạch Mã Vạn Xuân.

Từ tiềm năng dược liệu đến bài toán thương hiệu toàn cầu

Mới đây, UBND thành phố Đà Nẵng tổ chức hội thảo khoa học quốc tế "Sâm Ngọc Linh - từ sản phẩm quốc gia tới thương hiệu toàn cầu" ngày 2/8. Hơn 200 đại biểu trong nước và quốc tế là các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý, doanh nghiệp có nhiều kinh nghiệm trong nghiên cứu, trồng, chế biến, phát triển sản phẩm từ sâm.

Dược sĩ Nguyễn Văn Toanh cùng GS.TS.DS Nguyễn Minh Đức, chuyên gia nghiên cứu về sâm Ngọc Linh, tại Hội thảo khoa học quốc tế “Sâm Ngọc Linh - từ sản phẩm quốc gia tới thương hiệu toàn cầu”.

Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam khẳng định các công trình nghiên cứu đã xác nhận vị trí, vai trò của Sâm Ngọc Linh trên bản đồ y học. Với 87 hợp chất saponin được xác định, trong đó hợp chất đặc trưng Majonoside R2 có thể chiếm trên 5% khối lượng khô, sâm Ngọc Linh thể hiện nhiều hoạt tính sinh học quan trọng như chống stress, bảo vệ gan, hạ đường huyết và kháng khuẩn đặc hiệu.

Tuy nhiên, việc đưa sâm Ngọc Linh trở thành thương hiệu toàn cầu vẫn gặp nhiều thách thức. Theo DS. Nguyễn Văn Toanh, điểm nghẽn đầu tiên nằm ở sinh khả dụng. Sâm tươi chủ yếu chứa các saponin có cấu trúc chuỗi dài (phân tử lớn), khiến cơ thể khó hấp thu nhanh qua đường tiêu hóa. Cùng với đó là sự thiếu hụt các bằng chứng dược lý chuẩn hóa. Việc tiêu thụ trên thị trường hiện nay chủ yếu dừng lại ở dạng sâm tươi, ngâm rượu hoặc chế biến thô sơ,

Hiện Việt Nam chưa xây dựng được các hồ sơ kiểm nghiệm sắc nét về hàm lượng hoạt chất sau chuyển hóa để đủ điều kiện bước vào hệ thống y tế chính thống.Hệ quả tất yếu là giá thành và khả năng tiếp cận bị hạn chế. Sản phẩm sâm thô có giá thành đắt đỏ nhưng giá trị gia tăng mang lại chưa tương xứng, khiến đại đa số người tiêu dùng khó có cơ hội trải nghiệm.

“Muốn Sâm Ngọc Linh trở thành thương hiệu toàn cầu, chúng ta không thể chỉ bán sản phẩm ở dạng nguyên liệu thô hay truyền thông bằng tên gọi ‘quốc bảo’. Phải tháo gỡ nút thắt bằng công nghệ chế biến sâu, biến các giá trị tự nhiên thành những chỉ số khoa học định lượng được và đáp ứng khắt khe các tiêu chuẩn quốc tế”, ông Toanh nói.

Dược sĩ Nguyễn Văn Toanh cùng tập thể cộng sự và đối tác tại Hội thảo khoa học quốc tế về sâm Ngọc Linh.

Xây “hộ chiếu kỹ thuật” quốc tế cho sâm Ngọc Linh

Gần 40 năm gắn bó với ngành dược liệu, ông DS. Toanh luôn trăn trở với việc đưa giá trị của sâm Ngọc Linh đến với cộng đồng, để “quốc bảo” không chỉ dành cho người giàu. Sau nhiều năm nghiên cứu, ông Toanh cùng các cộng sự tại Dược phẩm Bạch Mã Vạn Xuân đã ứng dụng thành công phương pháp bào chế nhiệt luyện (còn gọi là “Cửu chưng cửu sái”). Công nghệ này tạo ra một cuộc cách mạng nhỏ bên trong củ sâm: thủy phân và cắt ngắn chuỗi đường của các saponin nguyên bản, chuyển hóa chúng thành dòng saponin hiếm phân tử nhỏ, từ đó nâng cao vượt trội khả năng hấp thu (sinh khả dụng).

Kết quả kiểm nghiệm mẫu Sâm Ngọc Linh bào chế nhiệt luyện của dự án tại Viện Dược liệu (Bộ Y tế) đã ghi nhận các chỉ số đáng chú ý, Ginsenoside Rg5 đạt 7,46% - mức chuyển hóa saponin hiếm rất cao, đóng vai trò then chốt trong việc kích hoạt tiến trình chết tự nhiên (apoptosis) của các tế bào bất thường và ngăn ngừa vi di căn.

Majonoside-R2 (MR2) đạt 2,93% - hợp chất đặc hữu làm nên tên tuổi của Sâm Ngọc Linh, giúp kháng viêm, phục hồi và hỗ trợ lành vết thương mạnh mẽ. Nhóm ginsenoside quan trọng khác: Rd (4,04%), Rb1 (2,25%), Rg1 (1,29%), Rh1 (0,86%) và tổng Rg3 đạt 1,16%.

Ông Nguyễn Tiến Cường, Giám đốc Công ty Cổ phần Trồng trọt - Chế biến dược liệu Quảng Nam, giới thiệu các hướng phát triển sản phẩm từ sâm Ngọc Linh.

Theo ông Toanh, thành quả này không chỉ khẳng định giá trị công nghệ mà còn mở ra hướng đi mới: ứng dụng Sâm Ngọc Linh vào các liệu trình hỗ trợ điều trị chuyên sâu, đặc biệt trong ngoại khoa ung bướu và định hướng đảo ngược đa kháng thuốc (MDR) trong hóa trị.

“Sâm Ngọc Linh là món quà vô giá của thiên nhiên Việt Nam. Việc ứng dụng khoa học công nghệ để chế biến sâu, minh bạch hóa giá trị bằng các chỉ số thực nghiệm chính là con đường duy nhất để chúng ta tháo gỡ nút thắt, khẳng định vị thế và nâng tầm giá trị dược liệu Việt trên thị trường quốc tế”, DS. Nguyễn Văn Toanh nhìn nhận.

Serum NaGinSa từ sâm Ngọc Linh - sản phẩm ứng dụng công nghệ chế biến sâu, góp phần đưa dược liệu quý Việt Nam tiếp cận các dòng sản phẩm giá trị cao.

Để hiện thực hóa khát vọng đưa sâm Ngọc Linh trở thành thương hiệu toàn cầu, DS. Nguyễn Văn Toanh cùng Bạch Mã Vạn Xuân đã vạch ra chiến lược phát triển vững chắc dựa trên ba trụ cột:

Đa dạng hóa hệ sinh thái sản phẩm, từ nguyên liệu đã qua chế biến sâu, sâm sẽ được đưa vào các dạng bào chế hiện đại như cao chiết, viên nang sinh học, dung dịch uống phân tử nhỏ… phục vụ từ nhu cầu chăm sóc sức khỏe chủ động đến điều trị chuyên khoa.

Tối ưu chi phí, mở rộng thị trường, công nghệ giúp tối đa hóa hiệu suất chiết xuất trên từng đơn vị dược liệu. Nhờ đó, giá thành sản phẩm được hạ thấp khi tính trên hiệu quả sử dụng thực tế, giúp người tiêu dùng đại chúng dễ dàng tiếp cận sản phẩm chất lượng cao.

Xây dựng “hộ chiếu kỹ thuật” quốc tế, chuẩn hóa mọi công đoạn, từ kiểm nghiệm tại các cơ quan uy tín đến thiết lập đề cương nghiên cứu tiền lâm sàng ,tấm vé thông hành bắt buộc để Sâm Ngọc Linh vượt qua rào cản kỹ thuật của các thị trường khó tính nhất.