Chả ốc nhồi Mơ Đức - thức quà mới của núi rừng xứ Mường

Con đường nhỏ dẫn vào xóm Dằm (xã Nhân Nghĩa, huyện Lạc Sơn cũ, nay thuộc tỉnh Phú Thọ) sau cơn mưa chiều còn ngai ngái mùi đất ẩm. Tiếng suối róc rách xen trong gió, vạt cỏ non mơn man bên bờ ruộng… không gian ấy như khúc nhạc nền cho câu chuyện trở về quê khởi nghiệp của đôi vợ chồng trẻ người Mường.

Năm 2020, khi dịch COVID-19 quét qua, nhiều ngành nghề lao đao. Chị Bùi Thị Mơ - người phụ nữ đã dành gần một thập kỷ buôn bán nơi phố thị nhận ra một điều giản dị: chỉ có nông nghiệp mới là “phao cứu sinh” cho gia đình và cả cộng đồng. Từ quyết định ấy, chị và chồng gói ghém hành trang, rời phố về quê, chọn một hướng đi ít ai nghĩ tới: nuôi ốc nhồi hữu cơ.

Làm bạn với ốc nhồi

Con ốc nhỏ bé, chậm rãi, nhưng bền bỉ như chính tính cách người Mường. Từng ao thả, từng mẻ giống, từng ghi chép tỉ mỉ về nguồn nước, thức ăn, thời tiết… là những bước đi đầu tiên của hành trình. Ba năm gắn bó với loài thủy sản tưởng chừng quen thuộc ấy đã mở ra một con đường mới.

Đến năm 2023, Hợp tác xã Nông nghiệp hữu cơ Mơ Đức ra đời, tập hợp gần 20 hộ cùng chí hướng. Mỗi hộ là một mắt xích trong chuỗi giá trị: có hộ nuôi ốc, hộ ương giống, hộ chế biến, hộ lo tiêu thụ. Từ chỗ manh mún, con ốc nhồi dần bước vào guồng quay kinh tế tập thể.

Chả ốc nhồi Mơ Đức được sản xuất từ ốc nhồi được nuôi trồng theo phương pháp hữu cơ.

Điều đặc biệt, HTX chọn con đường khó nhưng chắc: tuyệt đối không dùng thức ăn công nghiệp. Ốc chỉ ăn bèo tấm, bí, khoai, lá non… Nguồn nước được kiểm soát chặt, ao nuôi phơi đáy đúng kỳ. Nhờ vậy, ốc lớn khỏe, thịt ngọt, dày mình. Thậm chí, chị Mơ còn lai tạo giống ốc lác Thái Lan để thích nghi khí hậu bản địa, cho tốc độ sinh trưởng nhanh và thịt chắc hơn.

“Tôi mua ốc ở HTX Mơ Đức vì có tem truy xuất nguồn gốc. Ăn quen rồi thành nghiện,” chị Nguyễn Thị Thương (phường Thống Nhất, tỉnh Phú Thọ) chia sẻ. Sự tin tưởng từ những khách hàng đầu tiên chính là động lực để Mơ Đức bước tiếp.

Hơi thở núi rừng trong… ống nứa

Nếu nuôi ốc là nền móng thì món chả ốc chính là “quả ngọt” của hành trình. Trong căn bếp sáng đèn, chị Mơ vừa thoăn thoắt chọn từng con ốc, vừa cười: “Ốc ngon phải tròn mẩy, mày khít, thịt đầy đến miệng. Như thế mới giòn, mới ngọt”.

Ốc được làm sạch kỹ, xay cùng giò sống cho độ kết dính, thêm chút mỡ phần để ngậy mà không ngán. Nấm hương, mộc nhĩ, hành khô, hạt tiêu… hòa quyện, nhưng linh hồn của món chả vẫn là lá lốt xanh thẫm thứ lá gói cả hương núi rừng, khiến đầu lưỡi quyến luyến.

Khác với cách làm truyền thống, hỗn hợp chả ốc Mơ Đức không gói trong lá chuối, cũng không vo viên chiên ngập dầu. Nó được nhồi vào ống nứa. Ống nứa được rửa sạch, hong khô, khi hấp hay nướng đều tỏa mùi thơm dịu, gợi nhớ không gian núi rừng.

Người thưởng thức có thể nướng chả trên than hồng để “đánh thức” hương khói, hấp để giữ vị ngọt nguyên bản, hoặc thả vào nồi lẩu đang sôi để hòa cùng nước dùng. Dù chế biến theo cách nào, chả ốc vẫn giòn sần sật, cay nhẹ, ngậy mà thanh. Mùi thơm vấn vít trong gian bếp, níu chân thực khách.

“Chả ốc là món ăn đòi hỏi sự khéo léo. Khéo không chỉ ở tay nghề mà còn ở cách tiết chế, giữ nguyên cái hồn của ốc, để lá lốt và hơi nứa hòa thành bản nhạc tự nhiên,” chị Mơ chia sẻ.

Chả ốc nhồi Mơ Đức được công nhận là sản phẩm OCOP 3 sao cuối năm 2024.

Từ bếp nhỏ đến OCOP 3 sao

Một món ăn muốn đi xa không thể chỉ dựa vào hương vị. Nó cần chuẩn mực và niềm tin. Từ những mẻ chả bán ở chợ quê, HTX dần chuẩn hóa quy trình: khu sơ chế riêng, đóng gói hút chân không, dán tem truy xuất, sổ tay an toàn thực phẩm. Người làm chả từ chỗ “giúp việc bếp núc” trở thành những thợ lành nghề.

Năm 2024, “Chả ốc nhồi Mơ Đức” được chứng nhận OCOP 3 sao. Tấm giấy chứng nhận treo trang trọng trong xưởng không chỉ là phần thưởng, mà còn là minh chứng: một món ăn dân dã hoàn toàn có thể vươn lên thành sản phẩm hàng hóa.

HTX cũng mở rộng liên kết, đào tạo kỹ thuật, cấp giống, bao tiêu sản phẩm cho các hộ. Ở quy mô bản làng, chả ốc trở thành sinh kế, là công ăn việc làm ổn định cho nhiều lao động địa phương.

Để giữ thương hiệu, HTX đặt ra “kỷ luật mềm”: công thức chuẩn, thời gian hấp - sấy chuẩn, nhiệt độ bảo quản chuẩn. Sai là loại bỏ chứ không “chữa cháy”. “Bán ít mà chuẩn còn hơn nhiều mà hụt hơi,” chị Mơ khẳng định. Chính sự khắt khe ấy đã giúp sản phẩm đi chậm mà chắc, từng bước xây dựng niềm tin.

Theo ông Nguyễn Đức Tuyên, Chủ tịch UBND xã Ân Nghĩa, chứng nhận OCOP mở ra cánh cửa thị trường mới. Chả ốc Mơ Đức nay đã có mặt tại cửa hàng nông sản sạch, gian hàng đặc sản, theo xe lạnh về Hà Nội và nhiều tỉnh lân cận. Người mua ăn thử rồi đặt tiếp, có người mua để biếu bạn bè như một món quà quê độc đáo.

Chiều buông trên Mường Vang, khói bếp bảng lảng qua mái nhà sàn. Một ống chả ốc vừa nhấc khỏi bếp còn ấm tay, mùi lá lốt quyện trong hơi nứa, vị ốc ngọt mát lan nơi đầu lưỡi. Thứ hương vị ấy không chỉ là món ăn, mà là khoảnh khắc đoàn tụ, là lát cắt văn hóa của người Mường.

Chả ốc nhồi Mơ Đức đã đi xa hơn bản làng, nhưng gốc rễ của nó vẫn neo lại nơi triền núi, trong những ao ốc xanh rì và bếp lửa nghi ngút khói. Mỗi miếng chả ốc như một câu chuyện, để ai một lần thưởng thức đều nghe thấy tiếng thì thầm của xứ Mường - kể bằng hương vị.

100% xã dân tộc, miền núi của Hà Nội đạt chuẩn nông thôn mới LNV - Thành phố Hà Nội có 100% số hộ được dùng nước sạch, nước hợp vệ sinh; 100% xã dân tộc, miền núi đạt ...

Ngày hội văn hóa, ẩm thực dân tộc xã Tiến Xuân tái hiện đám cưới người Mường LNV - Trong 2 ngày 15 và 16-2, xã Tiến Xuân (huyện Thạch Thất) tưng bừng tổ chức Hội thi văn hóa, ẩm thực dân ...

Hiệu quả của mô hình hợp tác xã dược liệu ở Phú Xuyên LNV - Nhận thấy tiềm năng từ cây dược liệu, Hợp tác xã Dược liệu Phú Xuyên (xã Minh Tân, huyện Phú Xuyên) đã mạnh ...

Làng nghề thêu liển hài ở Mường Chà LNV - Là một trong 19 cộng đồng dân tộc thiểu số sinh sống trên địa bàn tỉnh Điện Biên, người Xạ Phang có dân ...