Nâng giá trị lâm sản và tạo sinh kế bền vững từ rừng

Măng khô là một trong những sản phẩm OCOP gắn sinh kế người dân với bảo vệ rừng ở Đam Rông 3

Măng rừng ở Đam Rông 3 được khai thác theo mùa, sản lượng không lớn nhưng gắn với nhiều sinh kế địa phương. Từ nguồn nguyên liệu sẵn có, việc chế biến măng khô đang giúp người dân nâng giá trị sản phẩm, tạo thêm thu nhập và hình thành cách làm kinh tế dựa vào rừng theo nhịp bền vững.

Măng rừng ở Đam Rông 3 thường xuất hiện từ khoảng tháng 6 - tháng 9 hằng năm, có năm kéo dài sang tháng 10. Thời gian thu hái ngắn, sản lượng phụ thuộc nhiều vào thời tiết, nên với người dân, mỗi mùa măng đều được tính toán kỹ. Ngoài phục vụ bữa ăn, măng rừng còn mang lại khoản thu nhập theo vụ cho nhiều hộ gia đình.

Từ năm 2017, bà Trần Quốc Khanh (SN 1974, thôn Tân Tiến) bắt đầu thu mua măng rừng tươi của người dân địa phương để chế biến măng khô. Từ những mẻ nhỏ ban đầu, việc thu mua và chế biến dần được tổ chức bài bản hơn, gắn với yêu cầu về chất lượng và đầu ra.

Theo bà Khanh, nguồn măng được khai thác tại chỗ, đưa về sơ chế ngay trong ngày. Măng tươi được chọn lọc, loại bỏ phần già, sau đó luộc nhiều giờ để giảm vị đắng tự nhiên, rồi cắt lát, phơi nắng hoặc sấy bằng lò thủ công. Quy trình này đòi hỏi kinh nghiệm và sự kiên nhẫn, bởi mỗi công đoạn đều ảnh hưởng trực tiếp đến màu sắc và độ giòn của thành phẩm.

“Làm măng khô không khó nhưng phải kỹ. Nếu luộc chưa tới hoặc phơi không đều nắng thì măng dễ sẫm màu, ăn không còn vị ngọt. Tôi làm theo cách truyền thống, không dùng hóa chất, chậm hơn nhưng giữ được chất măng rừng”, bà Khanh chia sẻ.

Trung bình mỗi năm, cơ sở của bà Khanh thu mua khoảng 40 tấn măng rừng tươi. Sau chế biến, lượng măng này cho ra khoảng 2 tạ măng khô thành phẩm, tiêu thụ chủ yếu tại thị trường Đà Lạt, TP Hồ Chí Minh và một phần bán tại địa phương, với giá dao động từ 220.000 - 250.000 đồng/kg. Mức thu không lớn nếu so với các ngành hàng khác nhưng đủ tạo nguồn thu ổn định cho những hộ tham gia thu hái, sơ chế theo mùa. Việc làm măng khô cũng giúp sản phẩm được tổ chức lại theo quy trình rõ ràng, ổn định hơn về chất lượng và đầu ra.

Tháng 6/2025, sản phẩm măng khô của cơ sở bà Khanh chính thức được công nhận đạt OCOP 3 sao. Bà Khanh chia sẻ: “Chương trình OCOP giúp sản phẩm có chỗ đứng rõ ràng và đầu ra ổn định hơn. Quan trọng nhất là mình giữ được cách làm sạch, làm kỹ như lâu nay, để măng khô ra thị trường đúng chất măng rừng Đam Rông”.

Đam Rông 3 hiện duy trì tỷ lệ che phủ rừng 46,73%, với hơn 3.000 ha rừng được giao khoán cho người dân quản lý, bảo vệ. Trên nền tảng đó, cùng với hơn 6.400 ha đất sản xuất nông nghiệp và các cây trồng, vật nuôi chủ lực, địa phương từng bước tổ chức phát triển kinh tế nông thôn từ những nguồn lực sẵn có.

Từ câu chuyện măng khô ở thôn Tân Tiến, có thể thấy cách Đam Rông 3 lựa chọn hướng đi nâng giá trị sản phẩm. Nông nghiệp giữ vai trò nền tảng, trong khi các sản phẩm từ rừng như măng khô được định hướng chế biến, xây dựng nhãn hiệu và chuẩn hóa quy trình, gắn sinh kế người dân với trách nhiệm bảo vệ rừng.

Đến cuối năm 2025, toàn xã có 5 sản phẩm OCOP đạt 3 sao gồm: sầu riêng Monthong, vải U hồng, chuối hột và 2 sản phẩm măng khô. Các sản phẩm này đều xuất phát từ điều kiện tự nhiên và kinh nghiệm sản xuất của người dân, không đòi hỏi đầu tư lớn về công nghệ nhưng cần sự bền bỉ trong tổ chức và liên kết.

Năm 2026, Đam Rông 3 tiếp tục xác định phát triển sản phẩm OCOP gắn với chuẩn hóa quy trình, mở rộng thị trường và nâng giá trị gia tăng. Với măng khô, mục tiêu không nằm ở việc mở rộng sản lượng ồ ạt, mà ở việc giữ chất lượng ổn định và bảo đảm sinh kế lâu dài cho người dân.

Theo ông Đặng Đình Túc - Phó Chủ tịch UBND xã Đam Rông 3, địa phương xác định, OCOP không chạy theo số lượng mà tập trung vào chất lượng và tính bền vững. Các sản phẩm từ rừng như măng khô phải gắn với quản lý, bảo vệ rừng và sinh kế của người dân. Khi người dân có thu nhập ổn định từ rừng, việc giữ rừng sẽ trở thành nhu cầu tự thân, tạo nền tảng lâu dài cho phát triển kinh tế nông thôn.