Bưởi Luận Văn: Sản vật tiến vua “hồi sinh” thành sản phẩm OCOP 4 sao

Dòng bưởi đỏ từng được tiến vua

Những ngày giáp Tết, khi nắng hanh trải nhẹ trên vùng bãi bồi ven sông Chu, vườn bưởi của ông Nguyễn Văn Tư ở thôn Thủ Trinh, xã Lam Sơn, Thanh Hóa bước vào thời khắc rực rỡ nhất trong năm. Trên diện tích hơn 3ha, hàng nghìn gốc bưởi Luận Văn đồng loạt trĩu quả, cành lá sum suê, che kín lối đi. Giữa không gian bát ngát ấy, con người như lọt thỏm giữa sắc xanh của lá và sắc đỏ rực của những quả bưởi đang độ chín.

Với ông Tư, vườn bưởi ấy là kết quả của hàng chục năm bám đất, bám cây, là sự bền bỉ của người nông dân trong hành trình gìn giữ một giống bưởi từng có lúc tưởng chừng bị lãng quên.

Theo các cụ cao niên trong vùng Lam Sơn, bưởi Luận Văn xuất hiện từ rất sớm và từng được lựa chọn làm sản vật cung tiến nhà vua. Không giống bất kỳ giống bưởi nào khác, khi còn non, quả bưởi Luận Văn có màu xanh, nhưng càng về cuối vụ, vỏ chuyển dần sang vàng và đến lúc chín thì đỏ rực như quả gấc. Điều đặc biệt, giống bưởi này cả cùi, múi và tép bưởi cũng mang sắc đỏ tươi hiếm có. Quả bưởi tỏa hương thơm dịu, vị ngọt thanh, mọng nước, ăn không gắt, không đắng.

Những quả bưởi đỏ trong vườn người nông dân được chăm sóc từng quả cẩn thận.

Những đặc điểm độc đáo ấy chính là lý do bưởi Luận Văn được Hội đồng đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP tỉnh Thanh Hóa công nhận đạt chuẩn OCOP 4 sao vào năm 2021. Chứng nhận này không chỉ ghi nhận chất lượng vượt trội của sản phẩm, mà còn khẳng định giá trị văn hóa, lịch sử đặc biệt của giống bưởi mang dấu ấn vùng đất Lam Sơn.

Ngày nay, dù không còn là sản vật tiến vua, bưởi Luận Văn vẫn được nhiều gia đình xứ Thanh tìm mua để bày mâm ngũ quả mỗi dịp lễ, Tết. Theo quan niệm dân gian, màu đỏ của quả bưởi tượng trưng cho may mắn, tài lộc và sự thịnh vượng. Bởi vậy, với nhiều người, bưởi Luận Văn không đơn thuần là một loại trái cây, mà còn mang ý nghĩa tâm linh, văn hóa sâu sắc.

Giữ gìn "ký ức sống" của gia đình

Ở thôn Thủ Trinh, ông Nguyễn Văn Tư được xem là một trong những hộ trồng bưởi Luận Văn lâu năm nhất. Gia đình ông hiện còn lưu giữ hàng chục gốc bưởi cổ, mỗi năm cho hơn 100 quả mỗi cây. Những gốc bưởi ấy không chỉ mang lại nguồn thu nhập ổn định, mà còn là "ký ức sống" gắn với nhiều thế hệ trong gia đình.

Ông Tư cho biết, bưởi Luận Văn đã gắn bó với gia đình từ nhiều đời. Khi lập gia đình, ông được bố mẹ để lại một số gốc bưởi như của hồi môn. Có thời điểm, thương lái từng ngỏ ý mua mỗi gốc với giá lên tới hàng chục triệu đồng, nhưng ông kiên quyết không bán. "Bán đi một gốc bưởi là mất đi một phần gốc rễ của giống bưởi quê hương", ông nói.

Để gây dựng nên vườn bưởi rộng lớn như hôm nay, vợ chồng ông Tư đã trải qua không ít gian nan. Trước đây, vùng bãi bồi ven sông Chu thường xuyên bị ngập úng do chưa có hệ thống thủy lợi điều tiết. Ngoài một vụ lúa và thêm vụ ngô, người dân trong làng hầu như không có nguồn thu đáng kể. Cuộc sống khó khăn khiến nhiều hộ phải rời quê vào các tỉnh phía Nam mưu sinh, làng bưởi Luận Văn vì thế cũng dần thưa vắng.

Giống bưởi Luận Văn có màu sắc đặc biệt đẹp mắt nên rất được khách ưa chuộng vào dịp Tết.

"Có những năm đói kém, bưởi nhiều mà không bán được, gia đình phải ăn bưởi thay cơm", ông Tư nhớ lại. Nhưng chính sự kiên trì ấy đã giúp ông trụ lại với đất, với cây, để rồi hôm nay, vườn bưởi Luận Văn lại hồi sinh mạnh mẽ. Chứng nhận OCOP 4 sao năm 2021 như một sự công nhận xứng đáng cho những nỗ lực bền bỉ của ông và bà con trong vùng.

Từ vườn quê đến thị trường quốc tế

Không chỉ dừng lại ở quy mô sản xuất truyền thống, bưởi Luận Văn của gia đình ông Nguyễn Văn Tư những năm gần đây đã từng bước tiếp cận thị trường rộng lớn hơn. Năm vừa qua, một đoàn khách nước ngoài cùng thương lái đã trực tiếp đến vườn tìm hiểu và đặt vấn đề thu mua. Sau quá trình trao đổi thông qua phiên dịch, gia đình ông đã ký đơn hàng xuất khẩu 3.000 quả bưởi sang Singapore với mức giá cao hơn đáng kể so với tiêu thụ trong nước.

Đây được xem là dấu mốc quan trọng, không chỉ với riêng gia đình ông Tư, mà còn với thương hiệu bưởi Luận Văn nói chung. Chứng nhận OCOP 4 sao đã góp phần nâng cao uy tín của sản phẩm, tạo niềm tin cho các đối tác nước ngoài khi quyết định hợp tác. "Khách nước ngoài họ rất coi trọng chứng nhận chất lượng. Khi biết bưởi Luận Văn đạt OCOP 4 sao, họ yên tâm hơn nhiều", ông Tư chia sẻ.

Giống bưởi Luận Văn có màu sắc đặc biệt đẹp mắt nên rất được khách ưa chuộng vào dịp Tết.

Tuy nhiên, cùng với niềm vui là những trăn trở. Ông Tư cho biết, từng có trường hợp hình ảnh vườn bưởi của gia đình bị sử dụng trên mạng xã hội nhưng gắn sai địa chỉ, gây hiểu lầm cho người tiêu dùng. "Uy tín của người trồng bưởi và của giống bưởi Luận Văn là điều không thể đánh đổi", ông chia sẻ.

Chuyển đổi sang canh tác hữu cơ

Trên diện tích lớn, sức lao động của hai vợ chồng không thể kham nổi, ông Tư đã đầu tư hệ thống tưới tự động với kinh phí hàng chục triệu đồng. Chỉ cần vài thao tác đơn giản, cả vườn bưởi được tưới đều, giúp cây sinh trưởng ổn định, giảm đáng kể công lao động.

Đặc biệt, vài năm trở lại đây, gia đình ông chuyển sang canh tác theo hướng hữu cơ. Thay vì sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học, ông dùng tỏi, ớt giã nhuyễn kết hợp với chế phẩm sinh học để xua đuổi côn trùng, phòng trừ sâu bệnh. Phân bón chủ yếu là đạm cá, phân gà ủ hoai mục, vừa đảm bảo dinh dưỡng cho cây, vừa an toàn cho môi trường và người tiêu dùng.

Quy trình canh tác hữu cơ này không chỉ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn là một trong những yếu tố quan trọng giúp bưởi Luận Văn đạt chuẩn OCOP 4 sao. Theo ông Tư, kinh nghiệm trồng bưởi không nằm hoàn toàn trong sách vở, mà được tích lũy từ thực tiễn sản xuất. Ông sẵn sàng chia sẻ giống và kỹ thuật cho bà con trong vùng, với mong muốn bưởi Luận Văn không chỉ tồn tại trong một vài khu vườn, mà trở thành cây trồng chủ lực, mang lại sinh kế bền vững cho người dân địa phương.

Sinh kế bền vững từ cây đặc sản

Mỗi năm, vườn bưởi của gia đình ông Nguyễn Văn Tư cho thu hoạch hàng chục nghìn quả, mang lại nguồn thu khoảng 500 triệu đồng. Bưởi được thương lái thu mua trực tiếp tại vườn, phân loại theo quả, tạo thuận lợi cho cả người bán lẫn người mua. Với chứng nhận OCOP 4 sao, giá bưởi Luận Văn đã tăng đáng kể, đặc biệt là đối với các đơn hàng xuất khẩu và những khách hàng cao cấp trong dịp Tết.

Người dân địa phương cho hay, bưởi Luận Văn từng có thời gian gần như mất giống do điều kiện canh tác khó khăn và sự dịch chuyển lao động. Nhận thấy giá trị kinh tế và văn hóa đặc biệt của giống bưởi này, những năm gần đây, người dân làng Luận Văn đã chung tay duy trì, nhân giống và mở rộng diện tích trồng. Việc bưởi Luận Văn đạt OCOP 4 sao đã tạo động lực lớn cho bà con trong vùng, nhiều hộ đã quay trở lại với nghề trồng bưởi truyền thống.

Khách hàng săn đón nhờ màu sắc đẹp mắt và độc đáo của giống bưởi này.

Từ những khu vườn như của ông Nguyễn Văn Tư, bưởi Luận Văn OCOP 4 sao đang dần khẳng định vị thế trên thị trường. Không chỉ là một loại trái cây đặc sản, bưởi Luận Văn còn trở thành biểu tượng của vùng đất đỏ Lam Sơn, nơi một sản vật tiến vua được gìn giữ, hồi sinh và tiếp nối trong nhịp sống nông nghiệp hôm nay. Chứng nhận OCOP 4 sao không chỉ là sự công nhận về chất lượng, mà còn là minh chứng cho hành trình kiên trì giữ gìn giá trị văn hóa, lịch sử của cộng đồng xã Lam Sơn qua nhiều thế hệ