Hảo Đạt: Giữ hồn chè Tân Cương bằng cách làm hiện đại

Toàn cảnh khu trung tâm trồng, chế biến và giới thiệu sản phẩm của Hợp tác xã Chè Hảo Đạt giữa vùng chè Tân Cương.

Nhắc đến chè Thái Nguyên, nhiều người nghĩ ngay đến Tân Cương, vùng đất được mệnh danh là nơi làm nên “đệ nhất danh trà”. Thổ nhưỡng, khí hậu cùng kinh nghiệm làm chè qua nhiều thế hệ đã tạo nên những búp chè nhỏ, xoăn, cho nước xanh, vị chát dịu và hậu ngọt sâu.

Hảo Đạt khởi đầu từ một tổ hợp tác nhỏ. Theo bà Đào Thanh Hảo, Giám đốc hợp tác xã Chè Hảo Đạt, những ngày đầu đơn vị chỉ có 7 thành viên, canh tác 6 ha chè với vốn điều lệ 300 triệu đồng. Năm 2017, tổ hợp tác được chuyển đổi thành Hợp tác xã Chè Hảo Đạt, với 41 hộ thành viên trực tiếp và liên kết. Chỉ sau vài năm, từ những vườn chè nhỏ lẻ ban đầu, Hảo Đạt đã vươn lên thành hợp tác xã lớn nhất vùng chè Tân Cương.

Theo số liệu gần đây, bà Hảo quản lý gần 50 ha vùng nguyên liệu tại xã Tân Cương. Ngay từ khi thành lập, hợp tác xã đã áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, sản xuất chè an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP để bảo đảm chất lượng nguyên liệu đầu vào. Vườn chè còn được lắp hệ thống tưới tự động, vừa tiết kiệm nước vừa giúp cây sinh trưởng tốt.

Người làm chè thu hái những búp chè xanh non sau cơn mưa trên đồi chè của hợp tác xã.

Theo cách làm của Hảo Đạt, chất lượng chén trà bắt đầu từ gốc chè. Khi hái, người làm chè tuân thủ nguyên tắc “một tôm hai lá” để lấy phần ngon nhất của búp, đồng thời giúp lứa sau ra nhiều búp và phát triển nhanh hơn. Sau mỗi lứa thu hái, vườn chè được chăm sóc kỹ lưỡng để cây phục hồi, bảo đảm nguồn nguyên liệu ổn định cho những lứa sau.

Búp chè sau khi hái được đưa về xưởng để ủ. Đây là công đoạn đòi hỏi sự cẩn trọng, bởi thời gian và cách ủ ảnh hưởng trực tiếp đến hương thơm, màu nước của thành phẩm.

Để chế biến, hợp tác xã đã đầu tư đồng bộ nhà xưởng rộng 2.000 m2, lắp đặt máy móc và ứng dụng công nghệ hiện đại, trong đó có máy sao chè bằng ga nhập từ Đài Loan. Riêng máy sao chè và máy đóng gói hút chân không, hợp tác xã đã đầu tư hơn 4 tỷ đồng. Đến nay, dây chuyền sản xuất đã được khép kín, khoảng 70% công đoạn được tự động hóa.

Công nhân đảo chè tươi trên nong trước khi đưa vào sao, công đoạn cần sự cẩn trọng để giữ hương vị đặc trưng của chè Hảo Đạt.

Dù nhiều công đoạn đã được cơ giới hóa, Hảo Đạt vẫn giữ cách sao chè bằng củi. Theo kinh nghiệm của người làm chè Tân Cương, ngọn lửa củi giúp chè dậy hương, giữ được cái “hồn” mà các nguồn nhiệt khác khó thay thế. Mỗi khi một mẻ chè mới ra lò, hương cốm non lan tỏa khắp xưởng, báo hiệu thêm một lứa sản phẩm sẵn sàng đến tay người tiêu dùng.

Thành phẩm sau đó được chuyển sang khâu đóng gói. Bên cạnh công nhân trực tiếp làm việc, hợp tác xã sử dụng hệ thống máy đóng gói hiện đại, bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm và giữ trọn hương vị chè. Hảo Đạt cũng xây dựng bộ nhận diện thương hiệu thống nhất, dùng màu đỏ cho chè đinh và màu xanh cho các dòng chè khác, đồng bộ từ ống trà, túi xách, hộp quà đến thùng carton.

Dù nhiều công đoạn đã được cơ giới hóa, chè Hảo Đạt vẫn được sao bằng củi để giữ hương vị truyền thống của chè Tân Cương.

Sự kết hợp giữa kinh nghiệm truyền thống và quy trình hiện đại đã giúp sản phẩm của Hảo Đạt từng bước khẳng định chất lượng. Chè tôm nõn của hợp tác xã được xếp hạng OCOP 5 sao quốc gia từ ngày 30-6-2021, còn chè móc câu và chè đinh đạt OCOP 4 sao.

Chè tôm nõn cũng là sản phẩm đầu tiên của tỉnh được vinh danh OCOP 5 sao. Đến năm 2024, hợp tác xã đã có 2 sản phẩm đạt OCOP 5 sao. Toàn tỉnh Thái Nguyên hiện có 13 sản phẩm OCOP 5 sao, trong đó Hảo Đạt là một trong hai hợp tác xã sở hữu 2 sản phẩm đạt hạng cao nhất này.

Chè tôm nõn, sản phẩm OCOP 5 sao quốc gia đầu tiên của Thái Nguyên, được trưng bày tại khu giới thiệu sản phẩm của Hợp tác xã Chè Hảo Đạt.

Các dòng chè của hợp tác xã có giá bán từ 250.000 đồng đến 2,5 triệu đồng/kg. Sản phẩm đã có mặt trên thị trường trong nước và một số thị trường nước ngoài như Mỹ, Trung Quốc, Đài Loan. Dù sản lượng không quá lớn, doanh thu bình quân của hợp tác xã vẫn đạt hơn chục tỷ đồng mỗi năm, tạo việc làm thường xuyên cho 30-40 lao động với thu nhập 5-7 triệu đồng/người/tháng, cùng khoảng 30 lao động thời vụ.

Chia sẻ về hành trình này, bà Hảo cho rằng OCOP không chỉ là chuyện xếp hạng sao, mà là hệ thống tiêu chí giúp bảo vệ thương hiệu, trong đó quan trọng nhất là nâng cao thu nhập cho người sản xuất.

Không dừng ở sản xuất, từ năm 2016, Hảo Đạt đã phát triển du lịch cộng đồng gắn với văn hóa trà. Dọc con đường từ trung tâm Thái Nguyên vào Tân Cương, những tấm pano giới thiệu hợp tác xã là nơi khách có thể thưởng trà miễn phí. Tại đây, du khách có thể dạo bước giữa đồi chè, tận mắt xem các công đoạn từ ủ, sao đến đóng gói và hiểu hơn về công sức làm nên mỗi búp chè.

Du khách tham quan khu sản xuất, tìm hiểu quy trình chế biến chè tại Hợp tác xã Chè Hảo Đạt.

Mỗi năm, hợp tác xã đón hàng trăm đoàn khách từ các tỉnh như Phú Thọ, Tuyên Quang, Hà Giang đến tham quan, học tập mô hình. Kết thúc hành trình, du khách được mời thưởng thức những chén trà nóng ngay tại khu trưng bày, cảm nhận trọn vị chát dịu, hậu ngọt của chè Tân Cương.

Là mô hình kinh tế tập thể tiêu biểu, sáng 10-1-2023, Hợp tác xã Chè Hảo Đạt vinh dự đón Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đến thăm và làm việc. Trong chuyến thăm, Tổng Bí thư đã tham quan vùng nguyên liệu, khu chế biến, trực tiếp hái chè và trò chuyện với các thành viên hợp tác xã. Tổng Bí thư đề nghị hợp tác xã, bên cạnh phát triển thương hiệu, cần tiếp tục chăm lo đời sống công nhân viên và người dân trong xã. Tấm bia đá ghi dấu sự kiện này nay trở thành điểm dừng chân quen thuộc của nhiều đoàn khách.

Khách tham quan bên bia đá ghi dấu địa điểm cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng thăm và hái chè tại Hợp tác xã Chè Hảo Đạt ngày 10-1-2023.

Với những bước đi bài bản, Hảo Đạt được tỉnh Thái Nguyên dự kiến chọn là một trong 2 hợp tác xã tham gia thí điểm mô hình “Hợp tác xã xã hội chủ nghĩa” trong ngành chè. Từ những đồi chè xanh Tân Cương, hương chè Hảo Đạt đang tiếp tục lan xa.