Đà Nẵng xây chuỗi giá trị dược liệu từ vùng núi đến thị trường

Cùng với chính sách hỗ trợ phát triển vùng trồng, thành phố đang triển khai các giải pháp về giống, kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc và xúc tiến thương mại, hướng tới nâng cao giá trị dược liệu gắn với bảo vệ rừng và sinh kế vùng cao.

Trong định hướng phát triển ngành dược liệu, Sâm Ngọc Linh được Đà Nẵng xác định là cây chủ lực, giữ vai trò hạt nhân trong việc hình thành vùng nguyên liệu và phát triển các sản phẩm có giá trị cao.

Sâm Ngọc Linh được xác định là cây chủ lực trong định hướng phát triển ngành dược liệu của Đà Nẵng.

Theo định hướng quy hoạch đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, thành phố đặt mục tiêu phát triển khoảng 100.000ha vùng Sâm Ngọc Linh và dược liệu, gồm 17.000ha Sâm Ngọc Linh, 10.000ha Quế Trà My và 73.000ha các loại dược liệu khác. Đây là quy mô mục tiêu trong quy hoạch, không phải diện tích đã hình thành trên thực tế.

Với riêng Sâm Ngọc Linh, nguồn lực hiện tại vẫn đang trong quá trình mở rộng. Theo Cổng Thông tin điện tử thành phố Đà Nẵng, có 18 tổ chức thuê môi trường rừng với tổng diện tích 343,88ha, trong đó đã trồng khoảng 51,93ha, với số cây ước tính hơn 1,7 triệu cây. Bên cạnh đó, 40 nhóm hộ với 533 hộ thuê môi trường rừng trên tổng diện tích 464,63ha. Trung tâm Phát triển Sâm Ngọc Linh và Dược liệu hiện sản xuất khoảng 120.000 cây giống mỗi năm và định hướng nâng công suất lên 500.000 cây giống/năm vào năm 2030.

Những con số này cho thấy khoảng cách giữa mục tiêu quy hoạch và quy mô sản xuất thực tế còn lớn. Vì vậy, bài toán của ngành dược liệu không chỉ nằm ở mở rộng diện tích mà còn ở việc xây dựng nguồn giống, tổ chức sản xuất, kiểm soát chất lượng và tạo đầu ra cho sản phẩm.

Một trong những mắt xích đang được Đà Nẵng tập trung xây dựng là nguồn giống.

Trung tâm Phát triển Sâm Ngọc Linh và Dược liệu được UBND thành phố giao quản lý hơn 50ha rừng tại thôn 2, xã Trà Linh, ở độ cao khoảng 1.800-1.900m. Trong khu vực này có Cơ sở bảo tồn đa dạng sinh học Sâm Ngọc Linh, gồm vườn sâm giống gốc được Nhà nước giao Trung tâm quản lý, bảo vệ và chăm sóc để bảo tồn nguồn gen, phục vụ sản xuất cây giống cung ứng cho người dân và doanh nghiệp.

Theo thông tin của Trung tâm, đơn vị đã ứng dụng mã QR, nhật ký sản xuất số hóa và hệ thống truy xuất nguồn gốc đối với từng lô cây giống Sâm Ngọc Linh xuất vườn. Việc này nhằm cung cấp thông tin về nguồn giống và quá trình chăm sóc, đồng thời góp phần kiểm soát chất lượng cây giống trước khi đưa ra vùng sản xuất.

Đây là khâu có ý nghĩa đặc biệt đối với Sâm Ngọc Linh, trong bối cảnh thị trường có yêu cầu ngày càng cao về nguồn gốc và chất lượng sản phẩm. Việc quản lý nguồn gen và cây giống ngay từ đầu cũng tạo cơ sở để vùng nguyên liệu được phát triển theo hướng có kiểm soát thay vì chỉ mở rộng về diện tích.

Không chỉ Sâm Ngọc Linh, Trung tâm còn thực hiện nhiệm vụ bảo tồn và phát triển nhiều loại dược liệu khác, qua đó từng bước hình thành cơ sở giống và nguồn nguyên liệu phục vụ nghiên cứu, sản xuất.

Song song với nguồn giống, kỹ thuật canh tác là một mắt xích khác đang được tăng cường.

Trong tháng 9/2026, Trung tâm Phát triển Sâm Ngọc Linh và Dược liệu tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật trồng, chăm sóc Sâm Ngọc Linh dưới tán rừng và phòng trừ bệnh tua mực trên cây Quế tại các xã vùng cao phía Tây thành phố.

Hoạt động tập huấn hướng tới việc nâng cao kỹ thuật sản xuất cho người dân, đồng thời gắn phát triển cây dược liệu với bảo vệ rừng và sinh kế. Với Sâm Ngọc Linh, việc trồng dưới tán rừng khiến điều kiện sinh thái, môi trường và công tác bảo vệ rừng trở thành những yếu tố gắn trực tiếp với quá trình phát triển vùng nguyên liệu.

Ở cấp độ chính sách, HĐND thành phố Đà Nẵng đã ban hành Nghị quyết số 50/2026/NQ-HĐND ngày 29/5/2026 về cơ chế khuyến khích bảo tồn, phát triển Sâm Ngọc Linh và các cây dược liệu khác giai đoạn 2026-2030. Chính sách bao gồm hỗ trợ cây giống, đầu tư xây dựng rừng giống, vườn giống, vườn ươm, trung tâm sản xuất giống dược liệu chất lượng cao và các hoạt động bảo tồn nguồn gen.

Đến tháng 9/2026, Trung tâm cũng đã công bố giá cây giống Sâm Ngọc Linh năm 2026 theo quyết định của UBND thành phố, đồng thời tổ chức cung ứng cây giống phục vụ việc thực hiện Nghị quyết 50 tại các xã Nam Trà My, Trà Leng, Trà Tập, Trà Linh và Trà Vân.

Như vậy, chính sách hỗ trợ vùng nguyên liệu đang được cụ thể hóa bằng cả nguồn giống và hoạt động kỹ thuật, thay vì chỉ dừng ở mục tiêu quy hoạch diện tích.

Nếu Sâm Ngọc Linh là cây dược liệu chủ lực, Quế Trà My là một trong những vùng nguyên liệu quan trọng khác được thành phố đưa vào định hướng phát triển.

Theo thông tin được công bố tháng 5/2026, Đà Nẵng hiện có gần 4.000ha Quế Trà My. Một số sản phẩm từ quế đã được công nhận OCOP như tinh dầu quế, bột quế và sản phẩm thủ công mỹ nghệ.

Tuy nhiên, chuỗi giá trị Quế Trà My hiện chưa tương xứng với tiềm năng. Sản xuất còn nhỏ lẻ, phân tán; năng lực chế biến sâu còn hạn chế; logistics và liên kết thị trường chưa chặt chẽ. Những điểm nghẽn này cho thấy việc mở rộng vùng nguyên liệu cần đi cùng với đầu tư chế biến, nâng chất lượng sản phẩm và tổ chức lại liên kết giữa người sản xuất với doanh nghiệp.

Quế Trà My là một trong những cây dược liệu được Đà Nẵng ưu tiên phát triển, gắn với chế biến và nâng cao giá trị sản phẩm.

Đây cũng là vấn đề đặt ra đối với ngành dược liệu nói chung. Nếu nguyên liệu chỉ được tiêu thụ ở dạng sơ chế hoặc sản phẩm có giá trị gia tăng thấp, khả năng nâng giá trị toàn chuỗi sẽ bị giới hạn. Ngược lại, phát triển sản phẩm chế biến sâu có thể mở rộng thị trường và tạo thêm dư địa cho doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi.

Một mắt xích khác đang được Đà Nẵng thúc đẩy là xúc tiến thương mại.

Từ ngày 25 đến 27/9/2026, tại khu vực đối diện Chợ đêm Sơn Trà, phường An Hải, thành phố tổ chức chương trình giới thiệu, quảng bá sản phẩm Sâm Ngọc Linh và dược liệu Đà Nẵng với khoảng 50 gian hàng. Chương trình giới thiệu Sâm Ngọc Linh tươi, các sản phẩm chế biến từ Sâm Ngọc Linh và các sản phẩm dược liệu, đồng thời tổ chức hoạt động kết nối giao thương, tư vấn và hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng thị trường tiêu thụ.

Đáng chú ý, hoạt động kết nối lần này được định hướng tới cả doanh nghiệp xuất khẩu, nhà phân phối và đơn vị thu mua. Điều đó cho thấy xúc tiến thương mại đang được đặt bên cạnh phát triển vùng nguyên liệu thay vì tách thành một khâu riêng lẻ.

Tuy nhiên, một chương trình quảng bá chỉ có thể tạo hiệu quả lâu dài khi sản phẩm phía sau có nguồn cung ổn định, thông tin nguồn gốc rõ ràng và chất lượng đáp ứng yêu cầu của thị trường. Vì vậy, xúc tiến thương mại cần đi cùng với các khâu đang được thành phố triển khai ở phía trước chuỗi như giống, kỹ thuật sản xuất, truy xuất nguồn gốc và chế biến.

Song song với các nguồn lực hiện có, Đà Nẵng đang tiếp nhận các đề xuất đầu tư quy mô lớn vào vùng Sâm Ngọc Linh và dược liệu.

Một trong những dự án đáng chú ý là dự án trồng Sâm Ngọc Linh và dược liệu tập trung quy mô lớn, ứng dụng công nghệ cao tại xã Trà Linh và Trà Tập do Công ty Cổ phần Nông nghiệp Trường Hải đề xuất. Theo hồ sơ được thành phố công bố, dự án có quy mô khoảng 1.206ha, thời hạn hoạt động dự kiến 50 năm kể từ ngày được Nhà nước giao đất, cho thuê đất.

Theo thông tin về quá trình khảo sát và điều chỉnh dự án, quy mô đề xuất ban đầu 3.600ha đã được điều chỉnh xuống khoảng 1.200ha, gồm 573ha tại Trà Linh và 627ha tại Trà Tập. Dự án được định hướng phát triển vùng sản xuất Sâm Ngọc Linh và dược liệu, hoàn thiện quy trình từ giống, trồng, chăm sóc đến thu hoạch, đồng thời tổ chức sản xuất, chế biến và liên kết với hộ dân, doanh nghiệp địa phương.

Cần lưu ý, đây là dự án đang trong quá trình thực hiện thủ tục đầu tư, không phải vùng sản xuất đã hoàn thành. Cổng Thông tin điện tử thành phố đã công bố việc tiếp nhận hồ sơ đề nghị chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời chấp thuận nhà đầu tư đối với dự án.

Ở một bước khác, ngày 31/7/2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã phê duyệt phương án nuôi, trồng, phát triển và thu hoạch cây dược liệu trong rừng tại xã Trà Linh và Trà Tập với tổng diện tích 1.577,78ha. Đây là một trong những bước triển khai cụ thể để tổ chức vùng dược liệu trên thực tế.

Những chính sách về giống và vùng trồng, hoạt động bảo tồn nguồn gen, tập huấn kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc, xúc tiến thương mại và các đề xuất đầu tư mới đang tạo thêm những mắt xích cho ngành dược liệu Đà Nẵng.

Tuy nhiên, các số liệu hiện có cũng cho thấy đây vẫn là một quá trình đang được xây dựng. Mục tiêu quy hoạch 100.000ha còn cách khá xa quy mô vùng nguyên liệu hiện tại; trong khi với Quế Trà My, các vấn đề về chế biến sâu, logistics và liên kết thị trường vẫn được xác định là những điểm nghẽn.

Vì vậy, thách thức của Đà Nẵng trong giai đoạn tới không chỉ là mở rộng vùng trồng mà còn phải kết nối các khâu của chuỗi theo hướng ổn định hơn: nguồn giống có kiểm soát, vùng nguyên liệu phù hợp, sản xuất gắn với bảo vệ rừng, chế biến tạo giá trị gia tăng, truy xuất nguồn gốc và thị trường tiêu thụ.

Từ những vườn giống ở vùng cao đến các chương trình kết nối giao thương tại đô thị, các mắt xích của ngành dược liệu Đà Nẵng đang từng bước được hình thành. Khi các khâu này được liên kết chặt chẽ hơn, giá trị của Sâm Ngọc Linh, Quế Trà My và các cây dược liệu khác mới có cơ sở để chuyển từ lợi thế về tài nguyên thành giá trị kinh tế và sinh kế bền vững cho người dân vùng cao.