Vấn nạn làm giả hàng hóa, sản phẩm OCOP

Tổn hại về uy tín, thương hiệu sản phẩm OCOP

Để làm được sản phẩm OCOP 4 sao, người nông dân phải đáp ứng tới 10 tiêu chí cứng như môi trường, sở hữu trí tuệ, sản xuất... và phải "gõ cửa" nhiều ban ngành để được hỗ trợ, chứng nhận... Do đó để có sản phẩm OCOP phải tốn nhiều chi phí, thời gian rất dài. Tuy nhiên, tình trạng hàng giả, nhái ăn theo sản phẩm OCOP trên thị trường đang xuất hiện rất nhiều với chất lượng và giá bán thấp khiến sản phẩm OCOP được đầu tư bài bản bị bóp nghẹt, gặp khó khi tiêu thụ, thậm chí dần mai một và mất khỏi thị trường.

Một số sản phẩm bị làm giả thời gian qua phải nhắc tới vụ bài thuốc Kháu Vài Lèng - sản phẩm OCOP của tỉnh Hà Giang hiện đang bị làm giả, bán tràn lan trên mạng xã hội và các sàn thương mại điện tử. Kháu Vài Lèng là sản phẩm được sản xuất tại Hợp tác xã Nam dược Mạc Minh (ở thôn Lâm Đồng, xã Phương Thiện, thành phố Hà Giang, tỉnh Hà Giang). Đây là bài thuốc điều trị sinh lý nam giới do ông Mạc Văn Minh, Chủ nhiệm Hợp tác xã nghiên cứu và sản xuất, đã được Sở Y tế tỉnh Hà Giang cấp phép, có quyền sở hữu trí tuệ, được công nhận là sản phẩm OCOP.

Sản phẩm OCOP được bày bán trong các siêu thị.

Liên quan đến việc làm giả, làm nhái thương hiệu sản phẩm OCOP là trường hợp của tỉnh Khánh Hòa. Năm 2025, tỉnh Khánh Hòa hướng đến mục tiêu các sản phẩm OCOP là sản phẩm đặc trưng phát huy tiềm năng thế mạnh của địa phương, tạo ra những sản phẩm hàng hóa có chất lượng tốt, đạt các tiêu chuẩn theo quy định. Tuy nhiên, các sản phẩm này cũng đang bị làm giả tràn lan trên thị trường.

Điển hình là sản phẩm yến sào Khánh Hòa của Công ty TNHH Nhà nước MTV Yến sào Khánh Hòa. Theo bộ phận sở hữu trí tuệ của Công ty, năm 2024 đã phát hiện trên 30 đơn vị, sao chép mẫu mã, bao bì, thành phần sản phẩm; 15 công ty ở TP.HCM sử dụng tên “Yến sào Khánh Hòa" để đặt nhãn hiệu sản phẩm; 10 website chứa tên miền "Yensaokhanhhoa". Tất cả những điều này đều nhằm làm cho người tiêu dùng lầm tưởng đó là sản phẩm chính hãng của Công ty TNHH Nhà nước MTV Yến sào Khánh Hòa để trục lợi bán hàng kém chất lượng.

Cuối năm 2024, một số doanh nghiệp xuất khẩu sầu riêng cũng bị làm giả mã số vùng trồng, khiến Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit) phải lên tiếng cảnh báo về tình trạng gian lận ngày càng gia tăng, gây ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động xuất khẩu. Theo Vinafruit, nhu cầu sầu riêng tăng cao đã tạo điều kiện cho nhiều hành vi gian lận, bao gồm giả mạo mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, con dấu và chữ ký, gây hậu quả nghiêm trọng.

Tuy nhiên, câu chuyện về việc làm giả, làm nhái các sản phầm nhãn hiệu OCOP cũng không phải là không có lý do. Nhiều chuyên gia cho biết, rất nhiều sản phẩm làng nghề, OCOP đẹp nhưng cầm sản phẩm không biết rõ nguồn gốc từ đâu, thông điệp về câu chuyện. Do đó, ngoài câu chuyện về chứng nhận, về an toàn thực phẩm, chúng ta phải đầu tư hơn câu chuyện về thông tin, văn hóa của làng nghề, sản phẩm.

"Chương trình OCOP là chương trình hay, được sự hỗ trợ mạnh từ Nhà nước. Góc độ sản xuất, chúng tôi rất tâm huyết. Thế nhưng việc hàng giả hàng nhái ngày một nhiều khiến chúng tôi mất tinh thần. Các cơ quan chức năng cần mạnh tay xử lý vấn nạn này, phải làm hết sức" – đây là ý kiến của đại diện một đơn vị có sản phẩm OCOP bị làm giả để lưu thông trên thị trường.

Cách phân biệt hàng OCOP thật – giả

Với thủ đoạn làm giả một cách tinh vi thì người tiêu dùng rất khó khăn trong việc nhận biết đâu là hàng giả, hàng nhái, đâu là hàng được sản xuất theo đúng tiêu chuẩn OCOP. Tuy nhiên theo các chuyên gia, để phân biệt được hàng OCOP chuẩn với các sản phẩm giả mẫu mã khác, người tiêu dùng cần chú ý đến các đặc điểm nhận diện như sau:

Về xuất xứ và nguồn gốc: Hàng OCOP có nguồn gốc từ địa phương cụ thể, được công nhận bởi chương trình OCOP và có chứng nhận chính thức. Hàng giả thường không có nguồn gốc rõ ràng hoặc có thông tin xuất xứ giả mạo.

Về chất lượng: Hàng OCOP được sản xuất theo quy trình tiêu chuẩn, đạt các chứng nhận chất lượng (ISO, VietGAP, HACCP, ...) để đảm bảo chất lượng sản phẩm. Hàng giả thường có chất lượng thấp, không đảm bảo an toàn và không đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng.

Về thương hiệu và nhãn hiệu: Hàng OCOP thường có nhãn hiệu, logo riêng của chương trình OCOP và của đơn vị sản xuất. Hàng giả thường sử dụng nhãn hiệu, logo giả hoặc nhái theo thương hiệu khác.

Về giá cả: Hàng OCOP thường có giá cả hợp lý, tương xứng với chất lượng và giá trị của sản phẩm. Hàng giả thường có giá cả rẻ hơn, thường được bán với giá ưu đãi hoặc khuyến mãi bất thường.

Hàng OCOP thường có bao bì, nhãn sản phẩm đẹp mắt, chuyên nghiệp, và có thông tin đầy đủ về sản phẩm. Hàng giả thường có bao bì, nhãn sản phẩm xấu xí, không rõ ràng, hoặc có thông tin sai lệch.

Để mua được các sản phẩm chuẩn nhãn hiệu OCOP, người tiêu dung nên tìm mua tại các điểm trưng bày sản phẩm OCOP, các chợ nông sản, siêu thị, hoặc các cửa hàng uy tín. Hàng giả thường được bán tại các cửa hàng nhỏ lẻ, chợ búa, hoặc trên các trang web không rõ nguồn gốc.