Giữ hồn sơn mài Việt trên hành trình OCOP 5 sao

Sơn mài Tư Bốn (Công ty TNHH MTV Sơn mài Mỹ nghệ Tư Bốn) đóng tại làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp, nay thuộc phường Chánh Hiệp, TP.HCM. Theo Giám đốc Lê Bá Linh, doanh nghiệp đang có 9 sản phẩm OCOP 3 sao. Hồ sơ của hai nhóm sản phẩm tiềm năng 5 sao đã được Hội đồng OCOP TP.HCM thông qua và đang chờ Hội đồng OCOP Quốc gia xem xét, công nhận.

Ông Linh hy vọng danh hiệu 5 sao sẽ mở ra cơ hội phát triển cho doanh nghiệp. Ông cũng mong đây sẽ là mô hình để các cơ sở trong làng nghề cùng làm theo, tạo thêm sản phẩm đặc trưng, góp phần gìn giữ di sản văn hóa.

Sơn mài Tư Bốn giới thiệu sản phẩm bình hoa sen tại buổi đánh giá sản phẩm OCOP tiềm năng 5 sao của Chi cục Phát triển nông thôn TP.HCM.

Họa tiết trên sản phẩm của Tư Bốn đều gắn với một câu chuyện về vùng đất, lịch sử và con người, từ cánh sen thanh tao đến Bến Nhà Rồng và trụ sở UBND TP.HCM.

Bình hoa sen được làm từ gỗ tràm. Người thợ tiện tạo dáng, chạm khắc rồi mới sơn, vẽ. Thân bình mô phỏng cánh sen, bề mặt trang trí họa tiết hoa sen, nên hình khối và hoa văn hòa làm một. Theo ông Linh, doanh nghiệp chọn hoa sen vì vẻ đẹp thanh khiết và gần gũi với văn hóa Việt.

Đại diện Sơn mài Tư Bốn giới thiệu hộp quà sơn mài in hình trụ sở UBND TP.HCM, bên cạnh bộ sưu tập bình hoa sen.

Nhóm hộp quà tặng lại kể chuyện bằng những hình ảnh đặc trưng của TP.HCM. Bến Nhà Rồng là nơi Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước, nên khi được đưa lên món quà thủ công, hình ảnh này mang ý nghĩa lịch sử và tình cảm vượt lên giá trị vật chất.

Ông Linh cho biết doanh nghiệp kết hợp sơn mài truyền thống với nét hiện đại và nguyên liệu địa phương. Qua các đề tài như hoa sen hay Bến Nhà Rồng, doanh nghiệp muốn giới thiệu văn hóa Việt Nam đến khách trong nước và bạn bè quốc tế.

Nhờ những hình tượng có câu chuyện rõ ràng, sản phẩm có thể dùng trong hội nghị, sự kiện, giao lưu văn hóa. Vừa để dùng, vừa để trưng bày, mỗi món đồ cũng giới thiệu địa danh và nghề thủ công đến du khách. Vì vậy, sản phẩm không chỉ đẹp và tinh xảo mà còn có chiều sâu văn hóa, kết nối người dùng với nơi chốn và người nghệ nhân đã làm ra nó.

Người thợ mài, xử lý bề mặt sản phẩm, chuẩn bị cho các công đoạn hoàn thiện tiếp theo.

Ông Vũ Ngọc Đăng, Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn TP.HCM, cho biết phát triển OCOP phải dựa trên chất lượng thực tế. Ngoài Bộ tiêu chí OCOP, thành phố còn chú trọng thiết kế, mẫu mã, bao bì và dấu ấn riêng của sản phẩm.

Với Sơn mài Tư Bốn, truyền thống làng nghề và sức sáng tạo của nghệ nhân là lợi thế để làm ra sản phẩm vừa hữu dụng, vừa lưu giữ bản sắc.

“Chúng tôi không chạy theo số lượng mà tập trung vào chất lượng sản phẩm, làm chắc đến đâu công nhận đến đó. Với các sản phẩm tiềm năng OCOP 5 sao, ngoài Bộ tiêu chí OCOP, chúng tôi rất quan tâm đến tác động đối với cộng đồng”, ông Đăng nói.

Nếu được công nhận 5 sao, doanh nghiệp mong sản phẩm được chọn làm quà tặng tại hội nghị, sự kiện và các dịp đón khách trong nước, quốc tế. Khi đó, mỗi chiếc bình, mỗi hộp quà có thể trở thành một “đại sứ văn hóa”, đưa hình ảnh TP.HCM và nghề sơn mài đến gần hơn với công chúng.

Ông Dương Thái Khanh, Phó Chủ tịch UBND phường Chánh Hiệp, nhận định danh hiệu 5 sao sẽ là niềm tự hào của cả doanh nghiệp lẫn địa phương. Danh hiệu này khẳng định giá trị nghệ thuật riêng của làng nghề Tương Bình Hiệp và giúp quảng bá làng nghề tới người tiêu dùng trong và ngoài nước.

Theo ông Khanh, phường luôn đồng hành để doanh nghiệp xây dựng thương hiệu và phát triển lâu dài. Ông cũng nhấn mạnh việc đổi mới phải đi cùng gìn giữ bản sắc và sự tinh xảo vốn có của làng nghề.

Địa phương kỳ vọng các cơ sở sơn mài giữ vững thị trường trong nước và từng bước tiếp cận Nhật Bản, châu Âu, Mỹ. Song song đó là truyền nghề cho lớp trẻ, xây dựng đội ngũ kế thừa vừa nắm vững kỹ thuật truyền thống, vừa có khả năng sáng tạo.

Từng chiếc bình hoa sen được lau chùi, kiểm tra tỉ mỉ trước khi đến tay khách hàng.

Một hướng đi khác nhiều triển vọng là gắn bảo tồn làng nghề với du lịch. Ông Linh cho biết UBND tỉnh Bình Dương (cũ) đã phê duyệt Đề án bảo tồn, phát triển làng nghề sơn mài Tương Bình Hiệp kết hợp du lịch.

Doanh nghiệp đề xuất tổ chức lễ hội nhân ngày cúng Tổ nghề sơn mài cuối năm, kèm triển lãm tranh, sản phẩm đặc sắc, hoạt động văn hóa và ẩm thực. Phường Chánh Hiệp thì định hướng nối các cơ sở thành chuỗi điểm tham quan, để du khách gặp nghệ nhân và tự tay thử một số công đoạn chế tác.

Không gian trưng bày, hoạt động trải nghiệm hay lễ hội nghề sẽ giúp du khách hiểu công sức phía sau mỗi tác phẩm. Đây cũng là thêm một kênh để giới thiệu sản phẩm đặc trưng của làng nghề.

Với Sơn mài Tư Bốn, OCOP không chỉ là chuyện nâng hạng sản phẩm. Đó còn là hành trình nâng chất lượng, củng cố thương hiệu và tạo động lực cho người lao động cùng cộng đồng làng nghề.

Giá trị của một món sơn mài không chỉ nằm ở lớp sơn bóng hay đường nét tinh xảo, mà còn ở câu chuyện về con người, văn hóa và thời gian được gửi gắm bên trong. Khi những giá trị ấy được trân trọng, hồn nghề Tương Bình Hiệp sẽ không chỉ còn trong ký ức mà tiếp tục tỏa sáng giữa đời sống hôm nay.