Hành trình số hoá nông sản Sơn La

Từ phiên chợ vùng cao đến “gian hang không biên giới”

Giữa trưa tháng Sáu, nắng đổ lửa trên xã Phiêng Khoài. Trong vườn mận chín đỏ, chị Lê Thị Thu Thảo không tất bật gọi thương lái như nhiều năm trước. Chiếc điện thoại đặt trên chân máy, hướng thẳng về những cành mận sai trĩu quả.

“Đây là mận được chăm sóc theo tiêu chuẩn VietGAP nhé mọi người...”, chị vừa nói vừa đưa máy quay lướt qua từng gốc cây.

Ở phía bên kia màn hình, hàng trăm bình luận hiện lên liên tục. Người hỏi giá, người đặt mua, người xin địa chỉ vận chuyển. Một phiên chợ đặc biệt đang diễn ra, không ở sân đình hay ven đường quốc lộ, mà nằm gọn trong chiếc điện thoại thông minh.

Chỉ vài năm trước, hình ảnh ấy còn khó hình dung ở vùng biên giới Phiêng Khoài. Người trồng mận chủ yếu phụ thuộc vào thương lái. Được mùa thì lo mất giá, mất giá lại lo đầu ra.

Nhưng cùng với làn sóng chuyển đổi số, những người nông dân vốn quen cầm cuốc, cầm kéo tỉa cành nay đã biết cầm điện thoại để kể câu chuyện về chính sản phẩm của mình. Phiên livestream giữa vườn cây đang trở thành chiếc cầu nối trực tiếp giữa người sản xuất và người tiêu dùng.

“Thông qua các buổi livestream ngay tại vườn, tôi giới thiệu quy trình chăm sóc mận theo tiêu chuẩn VietGAP, từ tỉa cành, bón phân hữu cơ đến thu hoạch sản phẩm. Ứng dụng công nghệ số giúp nâng cao giá trị quả mận, mở rộng thị trường tiêu thụ đến nhiều tỉnh, thành trong cả nước; việc kết nối với các đơn vị vận chuyển cũng góp phần ổn định giá bán trong thời điểm chính vụ”, chị Thảo chia sẻ.

HTX Khánh Dương phối hợp đưa sản phẩm mận Lóng Phiêng lên chợ số.

Không chỉ riêng Phiêng Khoài. Ở bản Chiềng tè, xã Mường La, chị Lường Thị Hảo cũng đang tìm thấy cơ hội mới từ những đặc sản dân tộc Thái như: cá khô giã tay, cá giảng hay thúa ố.

Thay vì chờ khách tìm đến, chị chủ động xuất hiện trên mạng xã hội, giới thiệu từng món ăn truyền thống qua các buổi phát trực tiếp. Từ những thao tác còn vụng về ban đầu, người phụ nữ vùng cao giờ đã quen với việc lên đơn, trả lời khách hàng và quảng bá sản phẩm trên môi trường số.

Những chiếc điện thoại thông minh đang âm thầm thay đổi cách làm kinh tế ở Sơn La. Không còn đơn thuần là công cụ liên lạc, chúng trở thành “cửa hàng bỏ túi”, “sạp hàng lưu động”, giúp nông sản vượt qua giới hạn địa lý để tiếp cận người tiêu dùng ở khắp mọi miền.

Đó cũng là lý do những trái mận trồng ở Sơn La với tổng diện tích 14.550ha, sản lượng đạt khoảng 100.000 tấn trong năm nay đã không còn phụ thuộc hoàn toàn vào những chuyến xe thu mua truyền thống.

Cuộc chuyển mình của một nền kinh tế

Nếu những phiên livestream là phần nổi dễ nhận thấy nhất của kinh tế số, thì phía sau đó là cả một quá trình thay đổi về tư duy phát triển. Từ năm 2021 đến nay, Sở Công Thương Sơn La đã phối hợp tổ chức 19 lớp tập huấn cho gần 1.500 học viên; xây dựng Sàn thương mại điện tử Sơn La tích hợp vào Sanviet.vn của Bộ Công Thương và đưa hơn 210 sản phẩm lên sàn.

Con số ấy cho thấy chuyển đổi số không còn là câu chuyện của các doanh nghiệp lớn hay đô thị phát triển. Nó đang len vào từng hợp tác xã, từng hộ sản xuất và từng vùng quê.

Theo lãnh đạo Sở Công Thương Sơn La, Sở đang đẩy mạnh xúc tiến thương mại điện tử nhằm quảng bá các sản phẩm nông sản của Sơn La, nhất là các sản phẩm OCOP và sản phẩm đã được bảo hộ sở hữu trí tuệ. Các hoạt động xúc tiến sẽ được tổ chức với quy mô và tính chuyên nghiệp cao hơn để nâng cao giá trị nông sản địa phương.

Song hành với thương mại điện tử là sự thay đổi trong cách người dân giao dịch và chi tiêu. Ngày càng nhiều cửa hàng, quán ăn, cơ sở dịch vụ tại Sơn La không còn chuẩn bị tiền lẻ trả khách. Thay vào đó là những tấm bảng QR đặt ngay trước quầy thu ngân. Một cú quét mã, vài giây xác nhận và giao dịch hoàn tất.

Chị Lường Thị Hảo, xã Mường La livestream bán hàng, giới thiệu các sản phẩm địa phương trên mạng xã hội.

Từ đầu năm đến nay, toàn tỉnh ghi nhận hơn 43,5 triệu giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt với tổng giá trị trên 140.000 tỷ đồng.

Theo ông Hà Đình Mùi, Phó Giám đốc Agribank Chi nhánh Sơn La, chi nhánh hiện có 6 hệ thống gửi tiền mặt trực tiếp, 11 máy ATM; số lượng khách hàng sử dụng Mobile Banking để nhận lương, thanh toán điện, nước, internet và các dịch vụ khác đạt gần 295.000 người.

Nhìn rộng hơn, những con số ấy phản ánh một sự dịch chuyển quan trọng: từ nền kinh tế dựa nhiều vào giao dịch truyền thống sang nền kinh tế vận hành trên dữ liệu và công nghệ. Sơn La đặt mục tiêu đến năm 2026 quy mô kinh tế số đạt khoảng 9% GRDP (Gross Regional Domestic Product).

Để hiện thực hóa mục tiêu này, tỉnh tiếp tục phát triển các nền tảng số kết nối cung - cầu, hỗ trợ nông dân ứng dụng công nghệ trong sản xuất và tiêu thụ nông sản; xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc, phát triển du lịch thông minh, bảo tàng số ứng dụng AI và mở rộng thanh toán điện tử.

Kinh tế số không còn là khái niệm của tương lai mà đang hiện diện trong đời sống thường nhật của người dân Sơn La.

Khi công nghệ trở thành công cụ sản xuất, thương mại điện tử trở thành kênh tiêu thụ và dữ liệu trở thành nguồn lực phát triển, địa phương đang từng bước tạo dựng nền tảng cho một mô hình tăng trưởng mới - hiện đại hơn, hiệu quả hơn và bền vững hơn.