Khi nông dân Điện Biên tự làm chủ chuỗi giá trị

Trước đây, tại bản Pu Lau, xã Mường Nhà, mỗi hộ trồng dứa trên mảnh nương riêng, hái xong lại lo đi tìm người mua. Hiện nay, Hợp tác xã Dứa mật Pu Lau gom hơn 20 hộ vào một vùng nguyên liệu chung, đứng ra thu mua và tìm đầu ra cho cả nhóm.

Từ sản xuất nhỏ lẻ, người dân Điện Biên từng bước chuyển sang sản xuất theo vùng nguyên liệu

Diện tích dứa mật hiện vượt 200ha, cho hơn 5.000 tấn mỗi năm, và địa phương hướng tới mốc trên 500ha vào năm 2030. Qua đó cho thấy trái dứa ngon thôi chưa đủ, phải có đủ sản lượng, thu hoạch theo kế hoạch và có người mua ổn định.

Tư duy ấy lan sang nhiều nơi khác. Ở Na Son, cây lạc đỏ vốn chỉ phục vụ bữa ăn gia đình nay được nhìn như một sản phẩm cần tiêu chuẩn, bao bì và câu chuyện riêng. Cà phê Mường Ảng, mắc ca, chè Tủa Chùa cũng đi theo hướng đó.

Thay vì bán thô, người dân rang xay, đóng gói cà phê theo từng nhóm khách, sấy và tách kẽ hạt mắc ca cho tiện dùng, siết chặt chất lượng nguyên liệu và bao bì với chè. Toàn tỉnh hiện có 157 sản phẩm OCOP, trong đó 5 sản phẩm đạt 4 sao.

Siêu thị và cửa hàng hiện đại là phép thử khắt khe. Hàng muốn lên kệ phải đúng nhãn mác, truy xuất được nguồn gốc, đóng gói chuẩn và cung ứng đều đặn. Đó là lý do nhiều hộ chọn liên kết để có thông tin thị trường, được hướng dẫn kỹ thuật và có đầu mối tiêu thụ.

Lạc đỏ Na Son

Tháng 8/2026, tỉnh đã đưa các chủ thể OCOP gặp trực tiếp Central Retail Việt Nam để nắm rõ điều kiện vào hệ thống bán lẻ. Năm nay, Điện Biên đặt chỉ tiêu thêm 70 sản phẩm từ 3 sao trở lên và đưa 20-30% chủ thể tham gia các kênh phân phối hiện đại.

Nghị quyết số 23/2026/NQ-HĐND ngày 16/7/2026 của HĐND tỉnh Điện Biên hỗ trợ tối đa 200 sản phẩm mới trong giai đoạn 2026-2030, không chỉ cho doanh nghiệp, hợp tác xã mà cả tổ hợp tác, hộ kinh doanh và cơ sở sản xuất.

Sự hỗ trợ trải dài từ xây dựng câu chuyện sản phẩm, thiết kế bao bì, nhãn mác đến hoàn thiện hồ sơ và kiểm nghiệm chất lượng. Tỉnh còn đặt mục tiêu nâng ít nhất 50% sản phẩm còn hiệu lực lên 4 sao trở lên, chuẩn bị hồ sơ cho tối thiểu 2 sản phẩm tiềm năng xét 5 sao quốc gia, và xây dựng bản đồ số để người mua dễ tìm đến sản phẩm.

Suy cho cùng, sức sống của một sản phẩm OCOP nằm ở chỗ người làm ra nó thấy rõ cái lợi khi giữ chất lượng và giữ thương hiệu. Khi OCOP được hiểu như con đường nâng giá trị chứ không chỉ là tấm danh hiệu, sản vật của Điện Biên sẽ có thêm cơ hội đi xa khỏi bản làng, đồng thời mang lại sinh kế bền vững cho chính người dân nơi đây.