Chè Shan Tuyết Ngổ Luông - tinh hoa OCOP ở “thung lũng trường thọ”

Mây núi nuôi những gốc chè

Ở độ cao khoảng 1.200m so với mực nước biển, vùng chè Shan Tuyết Ngổ Luông từ lâu được xem là một trong những "kho báu xanh" của xã Ngổ Luông (tỉnh Hoà Bình cũ), nay là xã Vân Sơn (Phú Thọ). Không được chăm bón bằng phân hóa học, không lớn lên trong những nương chè thâm canh.

Anh Bùi Văn Bộ, Giám đốc Hợp tác xã (HTX) nông nghiệp Văn Bộ, xóm Bo Trẳm, xã Vân Sơn cho biết: “Những cây chè Shan Tuyết ở Ngổ Luông tồn tại theo cách riêng của núi rừng: hút dưỡng chất từ đất, hấp thụ hơi sương và đón nắng gió tự nhiên qua hàng chục năm. Điều kiện sinh trưởng đặc biệt này đã tạo nên những búp chè cho hương vị đậm đà”.

Vùng trồng chè Shan tuyết Ngổ Luông, xã Vân Sơn (Phú Thọ)

Thế nhưng, điều khiến anh Bộ trăn trở không chỉ là làm sao để tạo ra những mẻ trà ngon. Nhiều năm qua, diện tích chè Shan Tuyết tại Ngổ Luông có xu hướng thu hẹp do một số hộ dân chuyển đổi cây trồng hoặc chưa thực sự mặn mà với việc chăm sóc, bảo tồn vùng chè quý.

“Trước đây cả vùng có trên 100ha trồng chè Shan Tuyết, nhưng theo thời gian, nhiều hộ đã chặt bỏ cây nên tổng diện tích hiện còn 38ha. Nếu không tạo được giá trị kinh tế cho sản phẩm, rất khó để người dân gắn bó lâu dài với cây chè. Trong khi đó, thực tế cho thấy thu nhập từ chè hiện cao gấp khoảng 3 lần so với trồng ngô trước đây. Vì thế, chúng tôi không muốn những cây chè cổ thụ của Ngổ Luông chỉ còn trong ký ức. Giữ được cây chè cũng là giữ sinh kế cho người dân và giữ một phần giá trị của địa phương”, anh Bộ nói.

Từ suy nghĩ ấy, năm 2022, HTX Nông nghiệp Văn Bộ đã bắt tay tìm nguồn cây giống để giữ vùng nguyên liệu, liên kết với 100 hộ dân và từng bước đưa chè Shan Tuyết trở thành sản phẩm hàng hóa mang thương hiệu Ngổ Luông.

Sau khi rời khỏi tán rừng, những búp chè tươi nhanh chóng được người dân đưa về nơi chế biến. Từ công đoạn làm héo, vò chè, sao chè đến sấy khô đều được thực hiện thủ công, đòi hỏi sự tỉ mỉ và kinh nghiệm của người làm nghề. Chất lượng của trà Shan Tuyết phụ thuộc rất lớn vào thời điểm thu hái và kỹ thuật chế biến. Chỉ cần nhiệt độ sao không phù hợp hoặc thời gian làm héo quá lâu cũng có thể làm thay đổi hương vị đặc trưng của trà.

Nhờ sự kết hợp giữa nguồn nguyên liệu được canh tác sạch và kinh nghiệm chế biến truyền thống, chè Shan Tuyết Ngổ Luông mang hương thơm dịu nhẹ của núi rừng. Vị chát thanh nơi đầu lưỡi nhưng nhanh chóng chuyển sang hậu ngọt sâu và kéo dài, đó là hương vị khó nhầm lẫn với bất kỳ dòng chè nào khác.

Những búp chè sau khi thu hoạch được đem đi phân loại.

Giữ hồn trà, giữ sinh kế vùng cao

Những năm gần đây, cùng với chương trình OCOP (Mỗi xã một sản phẩm), chè Shan Tuyết Ngổ Luông từng bước được chuẩn hóa quy trình sản xuất, đầu tư bao bì, nhãn mác và chú trọng đến thị trường tiêu thụ. Những gói trà đầu tiên được bán cho khách quen trong vùng, trong tỉnh. Dần dà, sản phẩm được “truyền tai” đến những vùng đất mới, trong đó có cả một số tỉnh, thành phía Nam. Đến năm 2023, sản phẩm Chè Shan Tuyết Ngổ Luông được công nhận OCOP 3 sao.

Mỗi năm, khoảng 10 tấn chè Shan Tuyết Ngổ Luông được đưa ra thị trường. Riêng nửa đầu năm nay, HTX đã thu hoạch và chế biến gần 5 tấn chè. Những hộp chè trọng lượng 200 gram hiện có giá bán 80.000 đồng, mang theo hương vị của vùng núi cao Vân Sơn đến tay người tiêu dùng.

Có những gốc chè hàng chục năm tuổi, cao hơn đầu người, thân xù xì phủ rêu phong.

Dẫu vậy, hành trình của những cánh trà vẫn chưa thực sự rộng mở. Đầu ra hiện chủ yếu dựa vào khách quen và các mối giới thiệu, trong khi sản phẩm vẫn chưa tiếp cận được nhiều hệ thống phân phối lớn. Bí thư Đảng uỷ xã Vân Sơn (Phú Thọ) cho biết: “Việc xây dựng thương hiệu không chỉ giúp nâng cao giá trị sản phẩm mà còn góp phần bảo tồn vùng chè quý. Mặc dù chè Shan Tuyết Ngổ Luông có chất lượng tốt và đã được nhiều khách hàng đánh giá tích cực, song thị trường tiêu thụ hiện vẫn còn khá hẹp. Phần lớn sản phẩm được bán cho khách quen, khách du lịch hoặc thông qua các đầu mối trung gian.

Xã đang đồng hành với HTX cũng như phối hợp với các đơn vị chuyên môn để quảng bá, giới thiệu sản phẩm, hướng tới đưa sản phẩm lên nền tảng số trong thời gian sớm nhất. Đồng thời, xã cũng khuyến khích HTX đầu tư hoàn thiện bao bì, nhãn mác, nâng cao chất lượng sản phẩm nhằm đáp ứng yêu cầu của các thị trường rộng lớn hơn. Từ đó, từng bước xây dựng được thị trường ổn định, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân”.

Sản phẩm Chè Shan Tuyết Ngổ Luông được công nhận OCOP 3 sao năm 2023.

Những con dốc quanh co dẫn lên Vân Sơn hôm nay không còn cách trở như trước. Nếu như nhiều năm về trước, giao thông khó khăn và thông tin hạn chế khiến các sản phẩm vùng cao ít có cơ hội tiếp cận thị trường, thì nay điều kiện đã khác. Hệ thống giao thông từng bước được cải thiện, các nền tảng số ngày càng phổ biến cùng nhiều hoạt động xúc tiến thương mại được tổ chức đã mở thêm cơ hội để những sản vật địa phương đến gần hơn với người tiêu dùng.

Những gói chè 200 gram hiện có giá bán 80.000 đồng.

Thời đại số mang đến nhiều cơ hội cho các sản phẩm vùng cao. Với chè Shan Tuyết Ngổ Luông, điều cần thiết là tiếp tục nâng cao chất lượng, hoàn thiện mẫu mã và tăng cường quảng bá. Khi được nhiều người biết đến hơn, những búp trà sinh ra giữa mây ngàn sẽ có cơ hội khẳng định giá trị, mở rộng thị trường và góp phần nâng tầm sản phẩm OCOP địa phương.