Cu đơ Hà Tĩnh - Khi mật mía, lạc rang kể câu chuyện làng quê

Tinh hoa nằm trong từng công đoạn

Điểm hấp dẫn nhất của cu đơ không chỉ nằm ở hương vị, mà ở chính quy trình chế biến – nơi kỹ thuật, kinh nghiệm và cảm nhận tinh tế của người thợ hòa quyện với nhau một cách gần như bản năng.

Một mẻ kẹo ngon bắt đầu từ những hạt lạc chắc mẩy, được lựa chọn kỹ càng, rang đều tay để giữ được độ giòn và vị bùi tự nhiên. Song song đó, mật mía nguyên chất – thứ nguyên liệu làm nên “linh hồn” của cu đơ – được nấu cùng gừng tươi đã giã nhuyễn. Ngọn lửa không quá lớn, không quá nhỏ, mà phải “vừa đủ”, bởi chỉ cần lệch một chút, mật sẽ cháy hoặc chưa đạt độ sánh cần thiết.

Người thợ lựa chọn, rang lạc và chuẩn bị nguyên liệu để tạo nên hương vị đặc trưng của kẹo cu đơ Hà Tĩnh.Ảnh: Dân Việt

Công đoạn nấu kẹo là phần quan trọng nhất, cũng là thử thách lớn nhất đối với người làm nghề. Không có công thức chính xác bằng máy móc, người thợ phải “đọc” được trạng thái của kẹo qua màu sắc, độ sôi và mùi hương. Khi mật bắt đầu chuyển sang màu cánh gián, sủi bọt nhỏ và tỏa mùi thơm đậm, đó là lúc lạc được đổ vào. Tất cả phải thực hiện nhanh, đều tay, vừa khuấy vừa canh lửa để từng hạt lạc thấm đều lớp mật.

Khi hỗn hợp đạt đến độ dẻo – đủ kết dính nhưng chưa quá cứng – người thợ lập tức múc kẹo, trải đều lên lớp bánh tráng rắc vừng. Đây là khoảnh khắc đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối: chậm một nhịp, kẹo sẽ đông lại; nhanh quá, hình dáng sẽ không đều. Lớp bánh tráng trên cùng được đặt xuống ngay khi kẹo còn nóng, ép nhẹ để tạo thành từng chiếc kẹo tròn đều.

Người làm nghề tỉ mỉ khuấy hỗn hợp mật mía và lạc rang trên bếp lửa, giữ trọn hương vị truyền thống của cu đơ. Ảnh: Dân Việt

Một chiếc cu đơ đạt chuẩn phải hội tụ đầy đủ các sắc thái: lớp bánh tráng giòn rụm, nhân kẹo dẻo vừa phải, lạc bùi, mật mía ngọt thanh không gắt, và dư vị cay ấm của gừng lan tỏa nhẹ nơi cổ họng. Hương vị ấy không chỉ được tạo ra từ nguyên liệu, mà còn từ chính sự khéo léo và kinh nghiệm tích lũy qua nhiều thế hệ.

Từng chiếc cu đơ được hoàn thiện thủ công, kết hợp hài hòa giữa lớp bánh tráng giòn, lạc bùi và vị ngọt thanh của mật mía. Ảnh: Dân Việt

Giữ hồn quê trong dòng chảy thị trường

Trong nhiều năm, cu đơ tồn tại như một món quà quê, gắn với ký ức nhiều hơn là giá trị thương mại. Người ta mua cu đơ ở các quán ven đường, mang về làm quà, thưởng thức cùng chén trà nóng trong những ngày gió Lào thổi mạnh.

Nhưng khi chương trình OCOP mở ra, sản phẩm này bắt đầu bước vào một hành trình khác. Các cơ sở sản xuất, tiêu biểu như kẹo cu đơ Lệ Phương, đã đầu tư cải tiến quy trình sản xuất, đưa máy móc hỗ trợ vào các khâu như nấu kẹo, vệ sinh nguyên liệu, đóng gói mà vẫn giữ nguyên công đoạn “cốt lõi” mang tính thủ công.

Bao bì sản phẩm được thiết kế lại, nhãn mác rõ ràng, có truy xuất nguồn gốc, giúp cu đơ không còn là món quà quê vô danh mà trở thành sản phẩm có thương hiệu. Nhờ đó, kẹo cu đơ từng bước xuất hiện tại các sân bay, điểm dừng chân du lịch, siêu thị và các kênh phân phối hiện đại.

Sản phẩm OCOP kẹo cu đơ Lệ Phương tại các gian hàng trưng bày.

Đáng chú ý, sự phát triển này không chỉ giúp mở rộng thị trường mà còn tạo việc làm ổn định cho nhiều lao động địa phương, góp phần giữ nghề truyền thống trong bối cảnh nhiều ngành nghề nông thôn đang mai một.

Từ đặc sản dân dã đến giá trị bền vững

Dù đã bước ra thị trường lớn, cu đơ Hà Tĩnh vẫn đối mặt với không ít thách thức. Nhu cầu ngày càng cao về chất lượng, mẫu mã và thương hiệu đòi hỏi các cơ sở sản xuất phải liên tục đổi mới. Đồng thời, việc cân bằng giữa mở rộng quy mô và giữ nguyên hương vị truyền thống luôn là một bài toán không dễ.

Tuy vậy, chính hành trình này lại làm nên giá trị đặc biệt của sản phẩm. Cu đơ không trở thành một loại kẹo công nghiệp đại trà, mà giữ được cái “chất quê” rất riêng, từ cách chọn nguyên liệu đến nhịp điệu làm kẹo bên bếp lửa.

Từ những nguyên liệu giản dị như lạc, mật mía, gừng tươi, người thợ tạo nên sản phẩm mang đậm dấu ấn văn hóa vùng quê.

Trong dòng chảy của kinh tế hiện đại, cu đơ Hà Tĩnh đang chứng minh rằng một sản phẩm truyền thống hoàn toàn có thể tồn tại và phát triển, nếu biết kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và đổi mới. Từ những nguyên liệu giản dị của làng quê, qua bàn tay khéo léo của người thợ, cu đơ không chỉ là món ăn, mà là một phần ký ức, một phần văn hóa. Và giờ đây, sản phẩm đã trở thành một phần quan trọng của kinh tế địa phương.

Đó cũng là hành trình mà nhiều sản phẩm OCOP đang theo đuổi: không rời bỏ cội nguồn, mà tìm cách để giá trị truyền thống tiếp tục sống và lan tỏa trong một thế giới đang thay đổi từng ngày.